{"id":1231,"date":"2016-02-17T20:41:27","date_gmt":"2016-02-17T19:41:27","guid":{"rendered":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/?page_id=1231"},"modified":"2016-04-28T16:57:02","modified_gmt":"2016-04-28T14:57:02","slug":"abstracts","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/?page_id=1231","title":{"rendered":"Abstracts"},"content":{"rendered":"<p><strong>Tomasz Bigaj<\/strong> &#8211; <em>Jak identyfikowa\u0107 obiekty w \u015bwiatach mo\u017cliwych. O strukturalnym esencjalizmie s\u0142\u00f3w kilka <\/em><\/p>\n<p>W swoim wyst\u0105pieniu rozwa\u017cam jeden z podstawowych problem\u00f3w metafizyki modalno\u015bci, jakim jest problem kontekst\u00f3w modalnych <em>de re <\/em> i zwi\u0105zan\u0105 z tym kwesti\u0119 identyfikowalno\u015bci przedmiot\u00f3w aktualnych w mo\u017cliwych sytuacjach (\u015bwiatach mo\u017cliwych). Opowiadam si\u0119 za wersj\u0105 Lewisa teorii odpowiednik\u00f3w (<em>counterparts<\/em>), kt\u00f3ra nakazuje pos\u0142ugiwanie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie jako\u015bciowymi kryteriami identyfikowalno\u015bci \u201ew poprzek\u201d \u015bwiat\u00f3w mo\u017cliwych. Jednocze\u015bnie kwestionuj\u0119 Lewisowskie za\u0142o\u017cenie, \u017ce takie kryteria musz\u0105 by\u0107 oparte wy\u0142\u0105cznie na w\u0142asno\u015bciach wewn\u0119trznych (<em>intrinsic<\/em>). Proponuj\u0119 bardziej uniwersalne kryterium to\u017csamo\u015bci w \u015bwiatach mo\u017cliwych oparte na poj\u0119ciu struktur istotno\u015bciowych. Twierdz\u0119, \u017ce taka koncepcja dostarcza interesuj\u0105cej interpretacji dla ontologicznego stanowiska strukturalnego realizmu (<em>ontic structural realism<\/em>), a tak\u017ce lepiej nadaje si\u0119 do wyja\u015bnienia roli symetrii w naukach fizycznych (ci\u0105g\u0142e symetrie czasoprzestrzeni i dyskretne symetrie \u2013 permutacje \u2013 przedmiot\u00f3w).<\/p>\n<p><strong>Andrzej Bi\u0142at<\/strong> &#8211; <em>Sk\u0105d wiemy, \u017ce istnieje \u015bwiat jako ca\u0142o\u015b\u0107?<\/em><\/p>\n<p>Celem referatu jest przedstawienie minimalnej teorii ontologicznej, kt\u00f3ra (a) spe\u0142nia pewne dobrze okre\u015blone warunki filozoficznej adekwatno\u015bci, (b) zawiera aksjomat o istnieniu przedmiot\u00f3w obserwowalnych oraz (c) umo\u017cliwia formalizacj\u0119 argumentu za tez\u0105 o istnieniu \u015bwiata jako \u201eca\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n<p><strong>Arkadiusz Chrudzimski<\/strong> &#8211; <em>Nie ma negatywno\u015bci poza umys\u0142em<\/em><\/p>\n<p>Negatywne stany rzeczy przez wielu ontolog\u00f3w uwa\u017cane s\u0105 za do\u015b\u0107 problematyczn\u0105 kategori\u0119. Dotyczy to zreszt\u0105 w og\u00f3le wszystkich byt\u00f3w negatywnych chocia\u017cby takich jak negatywne obiekty czy negatywne w\u0142asno\u015bci. Dla wielu filozof\u00f3w kusz\u0105ca jest idea, \u017ce uniwersum jest z metafizycznego punktu widzenia na wskro\u015b pozytywne w tym sensie, \u017ce znajdziemy w nim psy, bycie zielonym, czy to, \u017ce \u015bnieg jest bia\u0142y, ale na pr\u00f3\u017cno szukaliby\u015bmy nie-ps\u00f3w, bycia nie-zielonym, czy te\u017c tego, \u017ce \u015bnieg nie jest czarny. Tez\u0119, \u017ce w \u015bwiecie nie ma byt\u00f3w negatywnych nazwijmy tez\u0105 ontologicznego pozytywizmu.<br \/>\nFilozofowie optuj\u0105cy za ontologicznym pozytywizmem argumentuj\u0105 cz\u0119sto, \u017ce wydaje si\u0119, i\u017c nie potrzebujemy \u017cadnych negatywnych byt\u00f3w w funkcji uprawdziwiaczy (truth-makers) naszych s\u0105d\u00f3w. Aby negatywny s\u0105d w rodzaju \u201eCokolwiek jest w pokoju, nie jest cz\u0142owiekiem\u201d okaza\u0142 si\u0119 prawdziwy nie potrzebujemy postulowa\u0107 w \u015bwiecie ani negatywnych przedmiot\u00f3w, ani w\u0142asno\u015bci, ani stan\u00f3w rzeczy. Wystarczy, \u017ce w pokoju znajduje si\u0119 jedynie kot, pies, czy odkurzacz.<br \/>\nZ ontologicznym pozytywizmem wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 naturalnie pewne kontrowersje. Niekt\u00f3rzy filozofowie argumentuj\u0105, \u017ce to, \u017ce w pokoju znajduje si\u0119 kot, nie wystarczy jako uprawdziwiacz dla naszego s\u0105du. B\u0119dziemy potrzebowa\u0107 albo negatywnego stanu rzeczy \u2013 \u017ce w pokoju nie ma (opr\u00f3cz tego) cz\u0142owieka \u2013, albo te\u017c (mo\u017ce nawet jeszcze bardziej problematycznego) og\u00f3lnego stanu rzeczy \u2013 \u017ce wyliczone pozytywne stany rzeczy, konstytuuj\u0105ce nasze uniwersum, to wszystkie stany rzeczy. Inni filozofowie twierdz\u0105 jednak, \u017ce taka \u201enieobecno\u015b\u0107 innych stan\u00f3w rzeczy\u201d nie musi by\u0107 traktowana jako dodatkowy stan rzeczy i w zwi\u0105zku z tym ontologiczny pozytywizm mo\u017ce by\u0107 utrzymany.<br \/>\nDla potrzeb naszego referatu przyjmijmy, \u017ce ci ostatni maj\u0105 racj\u0119. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce nawet w tym wypadku problem negatywnych byt\u00f3w powraca w momencie, w kt\u00f3rym od ontologii uprawdziwiania przejdziemy do ontologii tre\u015bci. Je\u015bli chcieliby\u015bmy wiedzie\u0107, jak\u0105 kategori\u0105 jest tre\u015b\u0107 naszego s\u0105du \u201eCokolwiek jest w pokoju, nie jest cz\u0142owiekiem\u201d bardzo trudno b\u0119dzie nam unikn\u0105\u0107 wprowadzenia negatywnych stan\u00f3w rzeczy.<br \/>\nOczywi\u015bcie je\u015bli chcemy by\u0107 ontologicznymi pozytywistami przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, \u017ce tre\u015bci\u0105 t\u0105 jest skomplikowany dysjunkcyjny stan rzeczy zawieraj\u0105cy jako swoje cz\u0142ony wszystkie mo\u017cliwe uprawdziwiacze s\u0105du \u201eCokolwiek jest w pokoju, nie jest cz\u0142owiekiem\u201d, jednak taka koncepcja jest bardzo niewiarygodna z punktu widzenia filozoficznej psychologii sko\u0144czonego umys\u0142u.<br \/>\nRoman Ingarden zaproponowa\u0142, aby jako w\u0142a\u015bciwe miejsce ontologicznej negatywno\u015bci widzie\u0107 nie niezale\u017cne byty, kt\u00f3re mo\u017cemy znale\u017a\u0107 w \u015bwiecie, ale raczej przedmioty intencjonalne, ontologicznie zale\u017cne od naszego umys\u0142u. Nie sformu\u0142owa\u0142 on jednak precyzyjnej ontologii takich negatywnych przedmiot\u00f3w intencjonalnych.<br \/>\nDa si\u0119 to naprawi\u0107 przez ma\u0142e uzupe\u0142nienie systemu Ingardena. Ot\u00f3\u017c jego koncepcja przedmiot\u00f3w intencjonalnych zawiera ide\u0119 dwuznacznej kopuli. Przedmioty intencjonalne pewne swe w\u0142asno\u015bci posiadaj\u0105 w spos\u00f3b \u201enormalny\u201d (np. w\u0142asno\u015b\u0107 bycia ontologicznie zale\u017cnym od umys\u0142u) pewne za\u015b w spos\u00f3b \u201ezmodyfikowny\u201d (np. w\u0142asno\u015b\u0107 bycia detektywem w przypadku przedmiotu intencjonalnego Sherlock Holmes). Ten zmodyfikowany spos\u00f3b posiadania w\u0142asno\u015bci nazwiemy za Zalt\u0105 \u201ekodowaniem\u201d.<br \/>\nTo, co musimy zrobi\u0107, to uzupe\u0142ni\u0107 teori\u0119 Ingardena o tez\u0119, \u017ce taki zmodyfikowany spos\u00f3b posiadania w\u0142asno\u015bci mo\u017ce by\u0107 te\u017c negatywny. Teoria taka daje nam pod wieloma wzgl\u0119dami atrakcyjne, konceptualistyczne uj\u0119cie negatywno\u015bci: (i) pozbywamy si\u0119 negatywnych byt\u00f3w niezale\u017cnych od umys\u0142u; (ii)\u00a0oddajemy sprawiedliwo\u015b\u0107 intuicji, \u017ce mo\u017cemy my\u015ble\u0107 w spos\u00f3b negatywny; (iii)\u00a0aparat ontologiczny wyja\u015bniaj\u0105cy te kwestie jest stosunkowo oszcz\u0119dny.<\/p>\n<p><strong>Tomasz Duma<\/strong> &#8211; <em>Specyfika relacji secundum dici w metafizyce \u015bw. Tomasza z Akwinu<br \/>\n<\/em><br \/>\nJeden ze wsp\u00f3\u0142czesnych autor\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 problemem relacji, P. Simons zauwa\u017cy\u0142, \u017ce mimo szeroko zakrojonych bada\u0144 logicznych o relacjach wiemy znacznie mniej ni\u017c nam si\u0119 wydaje i \u017ce metafizyczne rozumienie relacji niewiele ma wsp\u00f3lnego z tym, co powiedziano na ten temat na gruncie logiki (<em>Relations and Truthmaking<\/em>, s. 212). Z perspektywy logiki nie tylko niepodobna stwierdzi\u0107, co jest istotne lub nieredukowalne w strukturze rzeczy, ale r\u00f3wnie\u017c nie spos\u00f3b rozstrzygn\u0105\u0107 cho\u0107by tego, czy dzia\u0142anie jest relacj\u0105, czy intencjonalna relacja prawdziwo\u015bci da si\u0119 sprowadzi\u0107 do innych relacji, czy i jak istniej\u0105 relacje semantyczne, matematyczne itp.? Zwykle od przyj\u0119tych uwarunkowa\u0144 ontologicznych i epistemologicznych zale\u017cy to, jak pojmuje si\u0119 relacj\u0119, czyli czym jest, jaki posiada spos\u00f3b istnienia, jak\u0105 odznacza si\u0119 struktur\u0105, jakie ma podstawowe formy? W czasach \u015bw. Tomasza z Akwinu pole filozoficznych analiz na ten temat wyznacza\u0142 g\u0142\u00f3wnie Komentarz do <em>Kategorii <\/em> Arystotelesa Symplicjusza, na bazie kt\u00f3rego formu\u0142owano podstawowe rozumienie relacji jako kategorii bytowej, najdalej oddalonej od substancji, r\u00f3\u017cnicuj\u0105cej si\u0119 stosownie do zapodmiotowania na <em>relatio realis<\/em> i <em>relatio rationis<\/em>. Uj\u0119cie to generowa\u0142o szereg trudno\u015bci w t\u0142umaczeniu sfery \u201eponadkategorialnej\u201d bytu, dotycz\u0105cej jego fundamentalnej struktury, w\u0142a\u015bciwo\u015bci, uprzyczynowania, wielo\u015bci, jedno\u015bci itp. Z tego wzgl\u0119du \u015bw. Tomasz z Akwinu zaproponowa\u0142 reinterpretacj\u0119 problemu relacji, odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 m.in. do rozr\u00f3\u017cnienia na <em>relationes secundum esse<\/em> i <em>relationes secundum dici<\/em>, z pierwszymi wi\u0105\u017c\u0105c tradycyjn\u0105, arystotelesowsk\u0105 teori\u0119 relacji kategorialnych, z drugimi za\u015b zupe\u0142nie nowe podej\u015bcie, upatruj\u0105ce w relacjach racji funduj\u0105cych bytowo\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cnych poziomach struktur ontycznych, zar\u00f3wno kategorialnych, jak i transcendentalnych. Jednak mimo tego, \u017ce interpretacja ta \u015bci\u015ble wi\u0105za\u0142a si\u0119 koncepcj\u0105 bytu, podobnie jak ta ostatnia nie zosta\u0142a w pracach \u015bw. Tomasza wystarczaj\u0105co sprecyzowana, poniewa\u017c jego dociekania zorientowane by\u0142y zasadniczo na zagadnienia teologiczne. Dlatego do chwili obecnej po\u015br\u00f3d komentator\u00f3w nie ma zgody co do tego, jak \u015bw. Tomasz pojmowa\u0142 relacje wykraczaj\u0105ce poza p\u0142aszczyzn\u0119 przypad\u0142o\u015bciow\u0105. W wyst\u0105pieniu przedstawi\u0119 g\u0142\u00f3wne wsp\u00f3\u0142czesne interpretacje relacji secundum dici w uj\u0119ciu Akwinaty wraz z ujawniaj\u0105cymi si\u0119 w nich trudno\u015bciami, nast\u0119pnie podejm\u0119 pr\u00f3b\u0119 ukazania w\u0142a\u015bciwo\u015bci oraz struktury tego rodzaju relacji, na zako\u0144czenie za\u015b odnotuj\u0119 g\u0142\u00f3wne ich funkcje bytowe i poznawcze.<\/p>\n<p><strong>Pawe\u0142 Garbacz<\/strong> &#8211; <em>Ontologia stosowana jest i nie jest ontologi\u0105<\/em><\/p>\n<p>Jeszcze do niedawna termin \u201eontologia stosowana\u201d, gdyby kto\u015b wpad\u0142 na stworzenie takiego zwi\u0105zku frazeologicznego, by\u0142by zapewne uznany za oksymoron, jako \u017ce w\u015br\u00f3d wielu koncepcji wymy\u015blonych przez filozof\u00f3w idea \u201eontologii\u201d ma chyba najmniejszy potencja\u0142 aplikacyjny. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pomimo pewnej popularno\u015bci ontologii stosowanej jej status metodologiczny jest nieustalony. Uznaj\u0105c historyczne zale\u017cno\u015bci in\u017cynierowie ontolodzy najcz\u0119\u015bciej od\u017cegnuj\u0105 si\u0119 od tre\u015bciowych czy metodologicznych zwi\u0105zk\u00f3w z filozofi\u0105. Filozofowie b\u0105d\u017a nie wiedz\u0105 o istnieniu ontologii stosowanej, b\u0105d\u017a uwa\u017caj\u0105 j\u0105 za zdrad\u0119 szczytnych idei Arystotelesa czy Ch. Wolffa. Ontologia stosowana pozostaje wi\u0119c wstydliwym owocem przypadkowego mezaliansu informatyki z filozofi\u0105. W swoim wyst\u0105pieniu spr\u00f3buj\u0119 pokaza\u0107 filozoficzny charakter ontologii stosowanej, zwracaj\u0105c jednocze\u015bnie uwag\u0119 na jej nie-filozoficzne aspekty. S\u0105dz\u0119, \u017ce wskazane podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice potwierdzaj\u0105 obraz ontologii stosowanej jako teoretycznej hybrydy, kt\u00f3ra wymyka si\u0119 jednoznacznej klasyfikacji metodologicznej.<\/p>\n<p><strong>Micha\u0142 G\u0142owala<\/strong> &#8211; <em>&#8221;Intencjonalno\u015b\u0107 fizyczna&#8221; i przedmioty formalne w tomistycznej metafizyce mo\u017cno\u015bci <\/em><\/p>\n<p>We wsp\u00f3\u0142czesnej analitycznej metafizyce mo\u017cno\u015bci (<em>metaphysics of powers<\/em>) pojawia si\u0119 sugestia (G. Molnar, C.B. Martin), \u017ce pewne w\u0142asno\u015bci tradycyjnie wi\u0105zane z intencjonalno\u015bci\u0105 akt\u00f3w mentalnych przys\u0142uguj\u0105 w rzeczywisto\u015bci tak\u017ce wszelkiego rodzaju mo\u017cno\u015bciom (w szczeg\u00f3lno\u015bci, \u017ce odniesienie mo\u017cno\u015bci do jej akt\u00f3w pod wieloma wa\u017cnymi wzgl\u0119dami przypomina odniesienie aktu mentalnego do jego przedmiotu).<br \/>\nW referacie zamierzam pokaza\u0107, na ile g\u0142\u0119bokie jest to podobie\u0144stwo (oraz \u017ce w samej rzeczy jest g\u0142\u0119bokie), jak r\u00f3wnie\u017c, gdzie dok\u0142adnie si\u0119 ono za\u0142amuje. Rzuca to wa\u017cne \u015bwiat\u0142o z jednej strony na problematyk\u0119 mo\u017cno\u015bci, z drugiej strony za\u015b na problematyk\u0119 intencjonalno\u015bci.<br \/>\nZaproponowane w referacie rozstrzygni\u0119cia odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do scholastycznego (przede wszystkim tomistycznego) poj\u0119cia przedmiotu formalnego (<em>obiectum formale<\/em>) mo\u017cno\u015bci b\u0105d\u017a aktu; zamierzam wi\u0119c pokaza\u0107, \u017ce to w jakiej\u015b mierze zapomniane poj\u0119cie klasycznej ontologii jest narz\u0119dziem niezb\u0119dnym zar\u00f3wno w badaniach nad mo\u017cno\u015bciami, jak i w badaniach nad intencjonalno\u015bci\u0105. Nawi\u0105zuj\u0119 przy tym do pewnych idei zarysowanych w artykule G. E. M. Anscombe <em>The Intentionality of Sensation<\/em> (1965).<br \/>\nZaproponowane rozstrzygni\u0119cia zamierzam odnie\u015b\u0107 z jednej strony do wsp\u00f3\u0142czesnych tez z metafizyki mo\u017cno\u015bci (G. Molnar, C. B. Martin, A. Bird), z drugiej strony do pewnych tez z ontologii percepcji (w szczeg\u00f3lno\u015bci przys\u0142\u00f3wkowej teorii percepcji).<\/p>\n<p><strong>Rafa\u0142 Gruszczy\u0144ski<\/strong> <em>Mereology and Galileo\u2019s reasoning<\/em><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/Warsaw-Galileo-2016.pdf\">PDF ENG<\/a>, <a href=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Warsaw-Galileo-2016-PL.pdf\">PDF PL<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Mariusz Grygianiec<\/strong> &#8211; <em>Status zasady kauzalnego domkni\u0119cia dziedziny fizycznej<\/em><\/p>\n<p>Zasada kauzalnego domkni\u0119cia dziedziny fizycznej (ZKD) stanowi istotny sk\u0142adnik doktryn fizykalistycznych. Zasada ta sta\u0142a si\u0119 przes\u0142ank\u0105 jednego z naj\u017cywiej dyskutowanych w filozofii umys\u0142u argumentacji na rzecz fizykalizmu redukcyjnego, czyli argumentu z przyczynowego wykluczenia (Papineau, Kim), skierowanemu przeciw dualizmowi psychofizycznemu oraz nieredukcyjnemu fizykalizmowi w ro\u017cnych odmianach. Podstawowym celem wyst\u0105pienia jest przedstawienie analizy krytycznej wspomnianej zasady. Po pierwsze, rozpatrzeniu zostan\u0105 poddane najpopularniejsze, nier\u00f3wnowa\u017cne sformu\u0142owania owej zasady (przy okazji b\u0119dzie si\u0119 proponowa\u0142o sprowadzenie ich do dw\u00f3ch podstawowych odmian: silnej i s\u0142abej). Po drugie, zostanie podj\u0119ta pr\u00f3ba ustalenia zwi\u0105zku logicznego pomi\u0119dzy (ZKD) a fizykalizmem redukcyjnym. Po trzecie, okre\u015blona zostanie relacja pomi\u0119dzy (ZKD) a zasadami zachowania energii i p\u0119du. Po czwarte, zostan\u0105 przedstawione argumenty na rzecz (ZKD) oraz ich analiza krytyczna. Po pi\u0105te, zostanie zarysowana og\u00f3lna strategia interpretacyjna obezw\u0142adnienia si\u0142y (ZKD) oraz unikni\u0119cia druzgoc\u0105cych konsekwencji argumentu z przyczynowego wykluczenia. Po sz\u00f3ste, przedstawione zostan\u0105 dwa przyk\u0142ady bardziej szczeg\u00f3\u0142owych strategii uporania si\u0119 z (ZKD) w kontek\u015bcie wymienionego argumentu (Gibb, Meixner).<br \/>\nOg\u00f3lna wymowa zaprezentowanej analizy sprowadza\u0142a si\u0119 b\u0119dzie do: (i) podwa\u017cenia waloru (ZKD) jako twierdzenia rzekomo bezpo\u015brednio wynikaj\u0105cego z praw nauki; (ii) sugestii, \u017ce (ZKD) mo\u017ce sprawnie funkcjonowa\u0107 w obr\u0119bie argumentu z przyczynowego wykluczenia dopiero na gruncie wcze\u015bniejszej akceptacji fizykalizmu jako ukrytej przes\u0142anki (co sprawia, \u017ce sam argument staje si\u0119 w zasadzie intelektualnie zb\u0119dny); (iii) uzasadnienia opinii, \u017ce (ZKD) jest wy\u0142\u0105cznie twierdzeniem metafizycznym, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 zasadnie kwestionowane \u2013 bez gro\u017aby ewentualnego konfliktu z teoriami naukowymi; (iv) umotywowania przekonania, \u017ce przyj\u0119cie s\u0142abej wersji (ZKD) nie wystarcza do wyprowadzenia redukcyjnego wniosku w obr\u0119bie inkryminowanego argumentu. Z drugiej strony wszak\u017ce, dostarczona analiza krytyczna nie b\u0119dzie stanowi\u0142a \u017cadnego argumentu (wprost) przeciw redukcyjnemu fizykalizmowi: redukcyjny fizykalista mo\u017ce bowiem oby\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno bez (ZKD), jak i bez samego argumentu z przyczynowego wykluczenia.<\/p>\n<p><strong>Mariusz Grygianiec<\/strong> &#8211; <em>Animalizm i pogl\u0105d nieredukcyjny w odniesieniu do to\u017csamo\u015bci osobowej. Pr\u00f3ba uzgodnienia.<\/em><\/p>\n<p>Animalizm jest stanowiskiem metafizycznym, wedle kt\u00f3rego osoby s\u0105 biologicznymi organizmami. Pogl\u0105d ten ma kilka nier\u00f3wnowa\u017cnych wyk\u0142adni. Najs\u0142absza z nich g\u0142osi, \u017ce jeste\u015bmy po prostu jakimi\u015b zwierz\u0119tami. Odmiana ta jest jednocze\u015bnie najbardziej banalna i intelektualnie niezbyt frapuj\u0105ca. Mocniejsze odmiany doktryny powiadaj\u0105, \u017ce ka\u017cdy z nas jest identyczny z jakim\u015b organizmem z gatunku zwierz\u0119cego <em>Homo sapiens<\/em> (innymi s\u0142owy: ka\u017cdy z nas jest jak\u0105\u015b osob\u0105 ludzk\u0105, a ka\u017cda osoba ludzka jest identyczna z jakim\u015b organizmem). Najsilniejsze odmiany odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do poj\u0119\u0107 modalnych, g\u0142osz\u0105c np., i\u017c osoby ludzkie s\u0105 z istoty (z konieczno\u015bci, w spos\u00f3b fundamentalny) ludzkimi organizmami biologicznymi. R\u00f3wnie\u017c w obr\u0119bie tomizmu przyjmuje si\u0119 niekiedy animalizm, za Arystotelesem g\u0142osz\u0105c, i\u017c osoby ludzkie s\u0105 racjonalnymi zwierz\u0119tami, przy czym ludzka racjonalno\u015b\u0107 jest ugruntowana w naszej zwierz\u0119cej naturze w tym sensie, \u017ce racjonalno\u015b\u0107 tego typu by\u0142aby niemo\u017cliwa bez istnienia poznania zmys\u0142owego, kt\u00f3re uwarunkowane jest przez wspomnian\u0105 natur\u0119. W swych podstawowych wys\u0142owieniach tezy animalizmu nie s\u0105 w\u0142a\u015bciwie odpowiedziami na problemy zwi\u0105zane z trwaniem os\u00f3b w czasie, a przynajmniej \u2013 nie stanowi\u0105 same w sobie takich odpowiedzi.<br \/>\nPogl\u0105d nieredukcyjny w kwestii to\u017csamo\u015bci osobowej g\u0142osi \u2013 w pewnym uproszczeniu \u2013 \u017ce nie istniej\u0105 niekoliste i informatywne, metafizyczne kryteria to\u017csamo\u015bci osobowej w postaci warunk\u00f3w koniecznych i zarazem wystarczaj\u0105cych. Wspomniane warunki konieczne i wystarczaj\u0105ce s\u0105 przy tym interpretowane jako warunki prawdziwo\u015bci (<em>truth-conditions<\/em>) twierdze\u0144 o zachodzeniu identyczno\u015bci. W innym wys\u0142owieniu s\u0105 to po prostu czynniki ontyczne, na kt\u00f3rych to\u017csamo\u015b\u0107 osobowa w czasie mia\u0142aby polega\u0107. Poniewa\u017c pogl\u0105d nieredukcyjny (<em>the Simple View<\/em>) kwestionuje istnienie tego typu warunk\u00f3w, odrzuca tym samym mo\u017cliwo\u015b\u0107 zredukowania relacji identyczno\u015bci do jakich\u015b rzekomych, bardziej podstawowych fakt\u00f3w. Nie odrzuca si\u0119 tu istnienie warunk\u00f3w prawdziwo\u015bci <em>a limine<\/em> \u2013 twierdzi si\u0119 jedynie, \u017ce wspomnianymi warunkami s\u0105 fakty zachodzenia samej relacji identyczno\u015bci. Konsekwencja tego jest odrzucenie istnienia kryteri\u00f3w informatywnych i niekolistych \u2013 ewentualne kryteria tego typu mog\u0105 by\u0107 jedynie trywialne. Alternatywnie mo\u017cna je potraktowa\u0107 jako kryteria czysto ewidencyjne, kt\u00f3re dostarczaj\u0105 odpowiednich \u015bwiadectw stwierdzalno\u015bci identyczno\u015bci.<br \/>\nW literaturze przedmiotu oba powy\u017csze stanowiska s\u0105 przedstawiane prawie wy\u0142\u0105cznie jako konkurencyjne. Tymczasem wydaje si\u0119, przynajmniej <em>prima facie<\/em>, \u017ce istnieje pewnego rodzaju przestrze\u0144 logiczna dla kombinacji obu stanowisk. Po pierwsze animalizm nie jest, na pierwszy rzut oka, pogl\u0105dem, kt\u00f3ry okre\u015bla\u0142by, na czym to\u017csamo\u015b\u0107 osobowa mia\u0142aby polega\u0107. Animalizm jest co prawda metafizyczn\u0105 koncepcj\u0105 osoby ludzkiej, ale <em>explicite<\/em> kwesti\u0119 to\u017csamo\u015bci osobowej w czasie pozostawia w zasadzie otwart\u0105. Z drugiej strony pogl\u0105d nieredukcyjny dotyczy w pierwszym rz\u0119dzie zagadnienia to\u017csamo\u015bci osobowej, pozostawiaj\u0105c kwesti\u0119 metafizycznej natury os\u00f3b niejako na marginesie. Po drugie, w obu wymienionych pogl\u0105dach poj\u0119cia <em>osoby<\/em>, <em>osoby ludzkiej, cz\u0142owieka, bytu ludzkiego, trwania<\/em> oraz <em>to\u017csamo\u015bci<\/em> rozumiane s\u0105 w nie do ko\u0144ca ustalonych znaczeniach, co pozwala na r\u00f3\u017cne, nieprzystaj\u0105ce do siebie rekonstrukcje. Powoduje to w konsekwencji, \u017ce oba stanowiska tylko pozornie s\u0105 przeciwstawne, poniewa\u017c np. operuj\u0105 r\u00f3\u017cnymi poj\u0119ciami osoby. Po trzecie, wed\u0142ug mojego mniemania, wok\u00f3\u0142 poj\u0119\u0107 <em>trwania<\/em>, <em>identyczno\u015bci<\/em> oraz <em>osoby<\/em> naros\u0142o wiele nieporozumie\u0144, kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialne za utrzymywanie si\u0119 intelektualnych podzia\u0142\u00f3w tam, gdzie ich albo po prostu nie ma, albo przebiegaj\u0105 inaczej ni\u017c si\u0119 powszechnie s\u0105dzi.<br \/>\nTe trzy okoliczno\u015bci mog\u0105 stanowi\u0107 bodziec, dla kt\u00f3rego wypada\u0142oby sprawdzi\u0107, czy istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 pogodzenia jakiej\u015b odmiany animalizmu z powy\u017csz\u0105, og\u00f3lnie sformu\u0142owan\u0105 wyk\u0142adni\u0105 pogl\u0105du nieredukcyjnego. Innymi s\u0142owy, nale\u017ca\u0142oby rozwa\u017cy\u0107, jakie warunki (g\u0142\u00f3wnie poj\u0119ciowe) musia\u0142yby by\u0107 spe\u0142nione, by kto\u015b m\u00f3g\u0142 by\u0107 zarazem animalist\u0105, jak i g\u0142osi\u0107 pogl\u0105d nieredukcyjny w odniesieniu do to\u017csamo\u015bci osobowej. Wyst\u0105pienie b\u0119dzie czyni\u0142o zado\u015b\u0107 wyliczeniu owych warunk\u00f3w oraz wyodr\u0119bnieniu r\u00f3\u017cnych strategii, kt\u00f3re mo\u017cna przedsi\u0119wzi\u0105\u0107, by uzgodni\u0107 ze sob\u0105 oba wspomniane stanowiska.<\/p>\n<p><strong>Jan Hauska<\/strong> &#8211; <em>\u0179r\u00f3d\u0142o \u017celaznych praw <\/em><\/p>\n<p>Wysuni\u0119te niedawno twierdzenie, \u017ce nawet podstawowe prawa przyrody nie s\u0105 wolne od wyj\u0105tk\u00f3w nie spotka\u0142o si\u0119 na og\u00f3\u0142 z przychylnym przyj\u0119ciem. Przeciwnicy tego twierdzenia nie wysun\u0119li jednak przeciwko niemu racji zasadniczych \u2013 pr\u00f3buj\u0105 oni jedynie odrzuci\u0107 argumenty na jego rzecz oraz przyk\u0142ady rzekomych wyj\u0105tk\u00f3w od podstawowych praw przyrody. Id\u0105c krok dalej, b\u0119d\u0119 si\u0119 stara\u0142 wskaza\u0107 na g\u0142\u0119bsze \u017ar\u00f3d\u0142a bezwyj\u0105tkowo\u015bci takich praw. Le\u017c\u0105 one w swoistym charakterze w\u0142asno\u015bci, kt\u00f3rych owe prawa dotycz\u0105.<\/p>\n<p><strong>Krystian Jobczyk<\/strong> &#8211; <em>W stron\u0119 pewnego ontologicznego wzmocnienia argumentu teorio-modelowego Putnama<\/em><\/p>\n<p>Formalna rekonstrukcja s\u0142ynnego teorio-modelowy argument Hilarego Putnama przeciw tzw. metafizycznemu realizmowi w istotny spos\u00f3b wykorzystuje dolny wariant twierdzenia Skolema-L\u00f6wenheima. Zapewnia on istnienie odpowiedniego \u03c9-modelu i umo\u017cliwia pokazanie, \u017ce wszelkie ograniczenia teoretyczne i operacyjne (nak\u0142adane na nasz\u0105 poznawcz\u0105 aparatur\u0119, reprezentowan\u0105 przez ZF wzmocnion\u0105 aksjomatem konstruowalno\u015bci V = L) nie mog\u0105 wskaza\u0107 zamierzonego modelu dla ZF + V = L, jako \u017ce daj\u0105 si\u0119 \u201ezamkn\u0105\u0107\u201d w modelu, nawet tak \u201ema\u0142ym\u201d jak \u03c9-model.<br \/>\n Celem niniejszej prezentacji jest pokazanie, \u017ce ten sam sens (przy pewnych dodatkowych za\u0142o\u017ceniach) Putnamowskiego argumentu teorio-modelowego mo\u017ce zosta\u0107 zachowany przy pr\u00f3bie rekonstrukcji formalnego rdzenia tego argumentu z u\u017cyciem g\u00f3rnego wariantu tego twierdzenia (USL), nawet je\u015bli  j\u0119zyk ZF (I rz\u0119du) rozszerzy\u0107 o kwantyfikatory Mostowskiego. Wydaje si\u0119, \u017ce kodowanie wzmiankowanych ogranicze\u0144 mo\u017ce dokona\u0107 si\u0119 w\u00f3wczas przy pomocy wyrafinowanego mechanizmu kodowania uniwersum metod\u0105 Jensena-Welcha.<br \/>\nW ten spos\u00f3b argument teorio-modelowy wydaje si\u0119 uzyskiwa\u0107 now\u0105 ontologiczn\u0105 baz\u0119; rola \u03c9-modelu staje si\u0119 mniejsza na rzecz spectrum modeli o wy\u017cszych kardynalno\u015bciach, w kt\u00f3rych jednakowo dobrze mo\u017cna zakodowa\u0107 wspomniane ograniczenia. Ten obiecuj\u0105cy fakt zdaje si\u0119 stanowi\u0107 wygodne wzmocnienie oryginalnego argumentu Putnama.   <\/p>\n<p><strong>Janusz Kaczmarek<\/strong> &#8211; <em>Ontologia idei i indywidu\u00f3w w j\u0119zyku topologii og\u00f3lnej<\/em><\/p>\n<p>Przedstawi\u0119 podstawowe poj\u0119cia dotycz\u0105ce przedmiot\u00f3w abstrakcyjnych (idei, rodzaj\u00f3w, gatunk\u00f3w oraz tzw. drzewo Porfiriusza), kt\u00f3re zosta\u0142y opracowane i zaproponowane w Kaczmarek [2008a], Kaczmarek [2008b]. Wykorzystywa\u0142em w\u00f3wczas struktury teoriomnogo\u015bciowe (zbiory, funkcje, zbiory uporz\u0105dkowane, drzewa). Powstaje problem: czy mo\u017cna wyrazi\u0107 powy\u017csze poj\u0119cia przy pomocy j\u0119zyka topologii og\u00f3lnej? Okazuje si\u0119, \u017ce jest to mo\u017cliwe, cho\u0107 sama topologia wymusza pewne korekty.<\/p>\n<p>Na konferencji przedstawi\u0119 zatem m.in. 1) podstawowe fakty topologii og\u00f3lnej, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wykorzystane w robocie ontologicznej, 2) zdefiniuj\u0119 niekt\u00f3re poj\u0119cia ontologiczne w j\u0119zyku topologii, 3) podam stosowne twierdzenia z ich interpretacj\u0105 ontologiczn\u0105, 4) wska\u017c\u0119 na trudno\u015bci, kt\u00f3rych na dzie\u0144 dzisiejszy nie potrafi\u0119 rozwi\u0105za\u0107.<\/p>\n<p>Cz\u0119\u015bciowo pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 materia\u0142em przedstawionym podczas konferencji ontologicznej zorganizowanej w Warszawie (luty 2016): <a href=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/?page_id=1108\">Topological Philosophy<\/a>.<\/p>\n<p>Kaczmarek J., [2008a], <em>Indywidua. Idee. Poj\u0119cia. Badania z zakresu ontologii sformalizowanej<\/em>, Wyd. U\u0141. str. 283,<br \/>\nKaczmarek J., [2008b],<em> What is a Formalized Ontology Today? An Example of IIC<\/em>, [w:] <em>Bulletin of the Section of Logic<\/em>, vol. 37, No 3\/4, pp. 233\u2013244.<\/p>\n<p><strong>Tomasz K\u0105kol <\/strong> &#8211; <em>Ku (ryzykownej) syntezie<\/em><\/p>\n<p>\u201eCzasy Summy min\u0119\u0142y \u2013 \u017cyjemy w czasach Encyklopedii\u201d \u2013 powiedzia\u0142 kiedy\u015b J. M. Boche\u0144ski. Cho\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii, w tym ontologii, nadal podejmowane s\u0105 studia systematyczne (przeciwie\u0144stwo historycznych), to jednak rzadko uwa\u017ca si\u0119 filozofi\u0119 za dzia\u0142alno\u015b\u0107 systemotw\u00f3rcz\u0105. G\u0142\u00f3wnym powodem tego stanu rzeczy jest fakt rozpadni\u0119cia si\u0119 filozofii na tysi\u0105ce zagadnie\u0144 (prosz\u0119 np. policzy\u0107 has\u0142a w Stanfordzkiej Encyklopedii Filozofii). Paradoksalnie, za systematycznymi studiami filozoficznymi stoi dzi\u015b cz\u0119sto (jawnie lub niejawnie) \u201esystem\u201d, kt\u00f3ry mo\u017cna okre\u015bli\u0107 wieloznacznym mianem \u2018naturalizmu\u2019. Ta dominacja nie wynika jednak moim zdaniem ze spektakularnych sukces\u00f3w teoretyczno-empirycznych. W niniejszym odczycie nie o\u015bmiel\u0119 si\u0119 zaprezentowa\u0107 czego\u015b, co uwa\u017cam za lepsz\u0105 alternatyw\u0119 w stosunku do naturalizmu, ale szkicowy projekt takowej. Antynaturalistyczny system filozoficzny[1], z wyr\u00f3\u017cnion\u0105 pozycj\u0105 ontologii, ma pi\u0119\u0107 g\u0142\u00f3wnych filar\u00f3w:<br \/>\n1) uzasadnia postaw\u0119 otwarto\u015bci na deizm otwarty (tj. dopuszczaj\u0105cy wzmocnienie do teizmu);<br \/>\n2) ponadto, uzasadnia realizm naukowy,[2]\n3) platonizm matematyczny,<br \/>\n4) dualizm przyczynowo efektywnego \u015bwiadomego ja z jednej i cia\u0142a z drugiej strony,<br \/>\n5) intuicjonizm deontologiczny oparty na teorii warto\u015bci.<br \/>\nW referacie rozwin\u0119 powy\u017csze punkty.<\/p>\n[1] Okre\u015blenie to s\u0142u\u017cy zaakcentowaniu opozycyjno\u015bci, ale nie znaczy, \u017ce wszystkie jego sk\u0142adowe s\u0105 nieuzgadnialne z naturalizmem. Zob. dalej.<br \/>\n[2] Tu w\u0142a\u015bnie jest wsp\u00f3lna p\u0142aszczyzna z g\u0142\u00f3wnymi nurtami naturalizmu.<\/p>\n<p><strong>Filip Kobiela<\/strong> &#8211; <em>Moment formalny zamkni\u0119to\u015bci jako charakterystyka ontologiczna przedmiotu indywidualnego<\/em><\/p>\n<p>Celem wyst\u0105pienia jest om\u00f3wienie pewnego zagadnienia formalno-ontologicznego maj\u0105cego pewne istotne konsekwencje epistemologiczne. Na gruncie ontologii Romana Ingardena jednym z moment\u00f3w formy podstawowej samoistnego przedmiotu indywidualnego jest zamkni\u0119to\u015b\u0107. Polega ona na tym, \u017ce przedmiot nie \u201cpokazuje\u201d na zewn\u0105trz swej struktury formalnej (asymetrii podmiotu i w\u0142asno\u015bci) oraz przynajmniej cz\u0119\u015bci swych w\u0142asno\u015bci. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce sa tutaj przedmioty \u201cskrywaj\u0105ce\u201d sw\u0105 natur\u0119 konstytutywn\u0105, jak np, \u201cfa\u0142szywy brylant\u201d. Kontynuuj\u0105c rozwa\u017cania Ingardena konstruuj\u0119 typologi\u0119 przedmiot\u00f3w opart\u0105 o charakter i stopie\u0144 ich formlnej zamkni\u0119to\u015bci; rozwa\u017cam tak\u017ce zwi\u0105zki tego poj\u0119cia z pojeciami alethei oraz prawdy w sensie ontologicznym.<\/p>\n<p><strong>Piotr Kulicki<\/strong> &#8211; <em>Ontologia praw naukowych s\u0142u\u017c\u0105ca do reprezentacji i udost\u0119pniania wynik\u00f3w bada\u0144<\/em><\/p>\n<p>Celem referatu jest przedstawienie ontologii praw naukowych jako narz\u0119dzia do prezentacji wynik\u00f3w bada\u0144 publikowanych w czasopismach z zakresu nauk rolno-spo\u017cywczych. Spos\u00f3b, w jaki reprezentowane s\u0105 w niej prawa opiera si\u0119 na klasyfikacji inspirowanej pracami K. Ajdukiewicza i W. Krajewskiego. Klasyfikacja uzupe\u0142niona jest o specyfikacj\u0119 wymaga\u0144 dla ka\u017cdego z wyst\u0119puj\u0105cych w niej rodzaju praw. Otrzymana w ten spos\u00f3b ontologia jest u\u017cywana do reprezentowania wynik\u00f3w bada\u0144. Prezentujemy przyk\u0142ady praw naukowych wyra\u017conych w j\u0119zyku zdefiniowanym przez ontologi\u0119 oraz algorytm\u00f3w rozumowania, kt\u00f3re prowadz\u0105 do automatycznego generowania nowych informacji i identyfikacji konflikt\u00f3w pogl\u0105d\u00f3w prezentowanych w literaturze.<\/p>\n<p><strong>Marek Ku\u015b<\/strong> &#8211; <em>Ontologiczny status prawdopodobie\u0144stwa w mechanice kwantowej i jej rozszerzeniach<\/em><\/p>\n<p>Problem czy w przyrodzie jest miejsce na przypadkowo\u015b\u0107 niezale\u017cn\u0105 od naszych mo\u017cliwo\u015bci i ogranicze\u0144 w zdobywaniu informacji o \u015bwiecie zewn\u0119trznym pojawi\u0142 si\u0119 w filozofii europejskiej niemal u jej zarania. W istocie jest to pytanie o status ontologiczny przypadkowo\u015bci i prawdopodobie\u0144stwa. Nie jest zaskoczeniem, \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 dotychczas udzieli\u0107 na nie satysfakcjonuj\u0105cej odpowiedzi. Niew\u0105tpliwie, mechanika kwantowa nada\u0142a problemowi rewolucyjny zwrot, ale czy rzeczywi\u015bcie zaproponowa\u0142a jego rozwi\u0105zanie? Z tego punktu widzenia warto przeanalizowa\u0107 ostatnie osi\u0105gni\u0119cia mechaniki kwantowej i nowe mo\u017cliwo\u015bci do\u015bwiadczalnego sprawdzania jej przewidywa\u0144. W szczeg\u00f3lno\u015bci, chcia\u0142bym por\u00f3wna\u0107 mechanik\u0119 klasyczn\u0105 i kwantow\u0105 z punktu widzenia ontologicznego statusu przypadkowo\u015bci i przedyskutowa\u0107 nowe wyniki dotycz\u0105ce jej \u201ewzmacniania\u201d w uk\u0142adach kwantowo-mechanicznych, pokazuj\u0105c przy tym, przewag\u0119 fizyki kwantowej nad klasyczn\u0105 w d\u0105\u017ceniu do ostatecznego celu, jakim jest tu skonstruowanie procesu \u201eprawdziwie przypadkowego\u201d<\/p>\n<p><strong>Damian Leszczy\u0144ski<\/strong> &#8211; <em>\u015awiadomo\u015b\u0107 czasu i czas \u015bwiadomo\u015bci<\/em><\/p>\n<p>Tematem referatu s\u0105 dwa powi\u0105zane ze sob\u0105 zagadnienia: podmiotowa \u015bwiadomo\u015b\u0107 czasu (a wi\u0119c spos\u00f3b, w jaki do\u015bwiadczany jest czas czy te\u017c czasowo\u015b\u0107) oraz czas czy te\u017c trwanie samej \u015bwiadomo\u015bci, r\u00f3wnie\u017c jako tej \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra czasu do\u015bwiadcza. W punkcie wyj\u015bcia przyjmuj\u0119 dwie hipotezy: po pierwsze, aktualna \u015bwiadomo\u015b\u0107 czasu dotyczy pewnego interwa\u0142u czy te\u017c sekwencji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna okre\u015bla\u0107 jako tera\u017aniejsz\u0105 i kt\u00f3rej do\u015bwiadczanie zwi\u0105zane jest z konstruktywistyczn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 podmiotu, skutkuj\u0105cej r\u00f3wnie\u017c tym, i\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 czasu jest \u015bwiadomo\u015bci\u0105 r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w czasu b\u0105d\u017a te\u017c poziom\u00f3w czasowo\u015bci. Po drugie, czas \u015bwiadomo\u015bci \u2013 bior\u0105c pod uwag\u0119 mi\u0119dzy innymi jej aktywno\u015b\u0107 w trakcie do\u015bwiadczania czasowo\u015bci \u2013 nie ma jednorodnego charakteru w tym sensie, \u017ce istniej\u0105 w podmiocie r\u00f3\u017cne warstwy trwania, zale\u017cne od rodzaju aktywno\u015bci poznawczych, nastawienia itp. Omawiaj\u0105c te kwestie opiera\u0142 si\u0119 b\u0119d\u0119 na trzech uj\u0119ciach tego problemu, jakie mo\u017cna znale\u017a\u0107 u Wiliama Jamesa, Henriego Bergsona i Edmunda Husserla. Krytyczna analiza tych rozwi\u0105za\u0144 uka\u017ce podstawowe trudno\u015bci analizy zjawiska czasu w kontek\u015bcie \u015bwiadomo\u015bci, a tak\u017ce, by\u0107 mo\u017ce, pozwoli wskaza\u0107 na pewne nowe mo\u017cliwo\u015bci teoretycznego uj\u0119cia tej kwestii.<\/p>\n<p><strong>J\u00f3zef Lubacz<\/strong> &#8211; <em>Byty proces\u00f3w epistemicznych i pojetycznych<\/em><\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d tw\u00f3rczych rodzaj\u00f3w aktywno\u015bci ludzkiej mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 aktywno\u015b\u0107 ukierunkowan\u0105 na zdobywanie wiedzy oraz aktywno\u015b\u0107 zwi\u0105zan\u0105 z wytwarzaniem czego\u015b. W tradycji arystotelesowskiej te dwa rodzaje aktywno\u015bci, zwi\u0105zane z poj\u0119ciami <em>episteme <\/em> i <em>poiesis<\/em>, charakteryzuje si\u0119 ich celem (prawda i u\u017cyteczno\u015b\u0107\/pi\u0119kno, odpowiednio), a tak\u017ce \u201ecnot\u0105\u201d (rozum i umiej\u0119tno\u015b\u0107\/sztuka, odpowiednio). Aktywno\u015bci te mo\u017cna poj\u0119ciowo ujmowa\u0107 za pomoc\u0105 zachodz\u0105cych w czasie zmian stan\u00f3w konstytutywnych komponent\u00f3w tych proces\u00f3w oraz ich relacji, interpretowanych jako <em>byty proces\u00f3w<\/em> \u2013 st\u0105d tytu\u0142 referatu. Jednym z zasadniczych cel\u00f3w referatu jest uzasadnienie tezy, \u017ce procesy epistemiczne i pojetyczne s\u0105 immanentnie splecione, wobec czego klasyczne rozr\u00f3\u017cnienie ich cel\u00f3w i cn\u00f3t jest nieuzasadnione, a co wi\u0119cej, sprzyja niepo\u017c\u0105danych podzia\u0142om \u201ekulturowym\u201d, w sensie analogicznym do opisywanych przez C.P. Snowa (\u201eDwie kultury\u201d). Tez\u0119 t\u0119 uzasadniono za pomoc\u0105 zaproponowanego <em>kanonicznego modelu proces\u00f3w epistemicznych<\/em> i <em>pojetycznych<\/em>, b\u0119d\u0105cego ich definicj\u0105 (na podstawie modelu kanonicznego mog\u0105 by\u0107 generowane jego <em>instancje<\/em>, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 mechanizm ewolucji procesu w czasie \u2013 mechanizm <em>realizacji procesu<\/em>). Model kanoniczny sk\u0142ada si\u0119 z warstwy definiowanej za pomoc\u0105 tre\u015bci akt\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci oraz warstwy reprezentacji tych tre\u015bci \u015brodkami j\u0119zykowymi umo\u017cliwiaj\u0105cymi analizowanie ich roli i relacji epistemicznych i pojetycznych. Wyr\u00f3\u017cniono trzy typy tre\u015bci akt\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci oraz odpowiadaj\u0105ce im reprezentacje, nazwane reprezentacjami <em>konceptu<\/em>, <em>perceptu<\/em> i <em>kontekstu<\/em>; stanowi\u0105 one podstawowe, tytu\u0142owe byty rozwa\u017canych proces\u00f3w. Wzajemne powi\u0105zanie proces\u00f3w epistemicznych i pojetycznych jest konsekwencj\u0105 specyfiki roli pe\u0142nionej przez wyr\u00f3\u017cnione trzy byty sk\u0142adowe oraz wi\u0105\u017c\u0105cych te byty relacji: zar\u00f3wno wyr\u00f3\u017cnione byty jak i ich relacje maj\u0105 podw\u00f3jn\u0105 rol\u0119 \u2013 rol\u0119 <em>epistemiczno-pojetyczn\u0105<\/em> \u2013 w tym sensie, \u017ce pe\u0142ni\u0105 zar\u00f3wno rol\u0119 epistemiczn\u0105 jak i rol\u0119 pojetyczn\u0105, niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 sk\u0142adnikami procesu epistemicznego czy pojetycznego. Zaproponowana konceptualizacja pozwala analizowa\u0107 zar\u00f3wno przypadki \u201eczystej \u015bwiadomo\u015bci\u201d (w sensie fenomenologicznym), jaki i relacji zachodz\u0105cych pomi\u0119dzy aktami \u015bwiadomo\u015bci a przedmiotami \u015bwiata zewn\u0119trznego. Sk\u0142ania tak\u017ce do nowego spojrzenia na kwesti\u0119 kryteri\u00f3w demarkacji twor\u00f3w naturalnych i wytwor\u00f3w cz\u0142owieka, tj. artefakt\u00f3w, a w szczeg\u00f3lno\u015bci analizowa\u0107, bez wi\u0119kszych rozterek ontologicznych, wiedz\u0119 jako artefakt. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce najistotniejsz\u0105 cech\u0105 proponowanego kanonicznego modelu powi\u0105za\u0144 proces\u00f3w epistemicznych i pojetycznych jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyra\u017cenia uniwersalnych aspekt\u00f3w tw\u00f3rczej aktywno\u015bci ludzkiej, niezale\u017cnych od obszaru przedmiotowego tej aktywno\u015bci \u2013 od tego czy dotyczy zagadnie\u0144 o charakterze humanistycznym, spo\u0142ecznym, matematycznym, przyrodniczym czy technicznym, oraz niezale\u017cnie od tego, czy aktywno\u015b\u0107 ta ma charakter naukowy (\u201eteoretyczny\u201d) czy utylitarny (\u201epraktyczny\u201d). Specyfik\u0119 zale\u017cn\u0105 od obszaru czy charakteru aktywno\u015bci mo\u017cna wyra\u017ca\u0107 i analizowa\u0107 poprzez r\u00f3\u017cnicowanie instancji modelu kanonicznego i cech przebiegu realizacji procesu zale\u017cnych od czasu.<\/p>\n<p><strong>Artur Mordka <\/strong> &#8211; <em>Obraz jako region ontologiczny<\/em><\/p>\n<p>Obraz prezentuje si\u0119 jako samodzielny tw\u00f3r o wyznaczonych granicach, podkre\u015blaj\u0105cych jego samodzielno\u015b\u0107, kt\u00f3ra dotyczy r\u00f3wnie\u017c tre\u015bci, nawet je\u015bli ma ona charakter odtwarzaj\u0105cy. Te momenty tre\u015bciowe, a tak\u017ce strukturalne (formalne), koresponduj\u0105 z jego sposobem istnienia, kt\u00f3ry jest r\u00f3\u017cny od realnego czy idealnego. W tym sensie w malarskim dziele sztuki mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy aspekty: egzystencjalny, formalny i \u201ematerialny\u201d i stosowanie do tego uj\u0105\u0107 je jako przedmiot bada\u0144 ontologii egzystencjalnej, formalnej i materialnej (w rozumieniu Ingardenowskim) czy te\u017c jako przedmiot bada\u0144 ontologii krytycznej (w rozumieniu Hartmannowskim). Nie ma tym samym przeszk\u00f3d, by metody badawcze tych my\u015blicieli zosta\u0142y u\u017cyte w analizie obrazu. Tak te\u017c si\u0119 w znaczniej mierze sta\u0142o, przy czym obraz by\u0142 przez nich traktowany jako jeden z wielu przedmiot\u00f3w rozwa\u017ca\u0144, niekoniecznie najwa\u017cniejszy czy zasadniczy. Jego wt\u00f3rno\u015b\u0107 problemowa by\u0142a zrozumia\u0142a z punktu widzenia sporu o istnienie i struktur\u0119 \u015bwiata realnego oraz idealnego.<br \/>\nIntencj\u0105 mojego wyst\u0105pienia jest zniesienie tej wt\u00f3rno\u015bci i potraktowanie obrazu jako \u015bwiata samego w sobie, kt\u00f3ry ma w\u0142asne prawid\u0142owo\u015bci i charakteryzuje si\u0119 specyficznymi kategoriami, kt\u00f3re cho\u0107 odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do kategorii og\u00f3lnych, to jednak w regionie obrazu zyskuj\u0105 okre\u015blone zabarwienie. Natomiast celem wyst\u0105pienia jest uchwycenie tego specyficznego zabarwienia, a tym samym rozja\u015bnienie obrazu w porz\u0105dku egzystencjalnym, formalnym i \u201ematerialnym\u201d. Jego realizacja, kt\u00f3ra zak\u0142ada u\u017cycie narz\u0119dzi wypracowanych przez ontologi\u0119 formaln\u0105 i krytyczn\u0105, wymaga namys\u0142u nad kategoriami, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka maj\u0105 charakter czysto artystyczny, a nawet techniczny.<br \/>\nTak te\u017c w pierwszej kolejno\u015bci zostanie uchwycone egzystencjalne znaczenie ramy oraz formatu, status p\u0142aszczyzny malarskiej i jej zwi\u0105zek z powierzchni\u0105 rzeczy, egzystencjalna rola podobrazia jako fizycznej podstawy bytowej. Rozwa\u017canie tych najni\u017cszych element\u00f3w obrazu, kt\u00f3re tworz\u0105 to, co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 za Ingardenem jako malowid\u0142o czy te\u017c za Hartmannem jako warstw\u0119 planu przedniego stanowi niezb\u0119dn\u0105 faz\u0119 procesu wyja\u015bnienia charakteru jedno\u015bci obrazu, jego sposobu istnienia oraz obecno\u015bci w nim dalszych ju\u017c czysto malarskim element\u00f3w: przestrzeni, figury, tematu itd.<br \/>\nPrzy czym, w tej perspektywie rozwa\u017ca\u0144 nie jest wystarczaj\u0105ce og\u00f3lne odniesienie si\u0119 do fizycznej podstawy bytowej jako takiej, lecz niezb\u0119dne staje si\u0119 uwzgl\u0119dnienie okre\u015blonych typ\u00f3w podstaw bytowych, a nawet podstawy bytowej stosowanej przez konkretnego malarza. Takie uszczeg\u00f3\u0142owienie rozwa\u017ca\u0144 jest konieczne, o ile jej znaczenie oraz znaczenie pozosta\u0142ych element\u00f3w obrazu ma zosta\u0107 trafnie uj\u0119te i opisane. W tym sensie uznanie obrazu za autonomiczny region ontologiczny wymaga wnikni\u0119cia w konkret, a co najmniej w pewne typy. Tote\u017c w wyst\u0105pieniu odwo\u0142am si\u0119 do malarstwa F. Bacona, wskazuj\u0105c na okre\u015blone prawid\u0142owo\u015bci wyst\u0119puj\u0105ce w jego obrazach, kt\u00f3re cho\u0107 indywidualne, ods\u0142aniaj\u0105 og\u00f3lne prawid\u0142owo\u015bci ontologiczne.<\/p>\n<p><strong>Roman Murawski<\/strong> &#8211; <em>Ontologia matematyki i logiki w Szkole Lwowsko-Warszawskiej<\/em><\/p>\n<p>Celem referatu jest opisanie koncepcji ontologicznych zwi\u0105zanych z matematyk\u0105 i logik\u0105 g\u0142oszonych w Szkole Lwowsko-Warszawskiej. Przyjrzymy si\u0119 zatem jakie koncepcje ontologiczne zwi\u0105zane z matematyk\u0105 i logik\u0105 g\u0142osili poszczeg\u00f3lni filozofowie zaliczani do wspomnianej szko\u0142y. W szczeg\u00f3lno\u015bci om\u00f3wione i skomentowane zostan\u0105 koncepcje ontologiczne Jana \u0141ukaszewicza, Stanis\u0142awa Le\u015bniewskiego, Alfreda Tarskiego, Tadeusza Kotarbi\u0144skiego oraz Kazimierza Ajdukiewicza. Zaprezentowane zostan\u0105 te\u017c pogl\u0105dy ontologiczne na matematyk\u0119 i logik\u0119 Andrzeja Mostowskiego zaliczanego do drugiego pokolenia Szko\u0142y Lwowsko-Warszawskiej, jak r\u00f3wnie\u017c koncepcje Leona Chwistka, kt\u00f3ry wprawdzie nie nale\u017ca\u0142 bezpo\u015brednio do kr\u0119gu szko\u0142y, ale kt\u00f3rego pogl\u0105dy godne s\u0105 om\u00f3wienia. Zastanowimy si\u0119 te\u017c na ile pogl\u0105dy filozoficzne wp\u0142ywa\u0142y na wyniki techniczne w zakresie matematyki i logiki u wskazanych przedstawicieli Szko\u0142y Lwowsko-Warszawskiej.<\/p>\n<p><strong>Maciej Piasecki<\/strong> &#8211; <em>S\u0142owosie\u0107 3.0 emo &#8211; wielka leksykalna sie\u0107 semantyczna j\u0119zyka polskiego oraz interfejs pomi\u0119dzy leksykonem i ontologi\u0105<\/em><\/p>\n<p>Princeton WordNet (https:\/\/wordnet.princeton.edu\/) jest jednym z najcz\u0119\u015bciej wykorzystywanych zasob\u00f3w j\u0119zykowych na \u015bwiecie. W wielu zastosowaniach jest analizowany i u\u017cywany jako ontologia. Nie jest to uprawnione podej\u015bcie, pomimo i\u017c WordNet opisuje znaczenia w terminach poj\u0119\u0107. Tym mniej jest to w\u0142a\u015bciwe w odniesieniu do S\u0142owosieci (http:\/\/plwordnet.pwr.edu.pl) &#8211; wielkiej leksykalnej sieci semantycznej, wordnetu j\u0119zyka polskiego. S\u0142owosie\u0107 zosta\u0142a zbudowana jako odpowiednik WordNet, ale wed\u0142ug lingwistycznych zasad mocniej ukierunkowanych na opis indywidualnych znacze\u0144 leksykalnych. Nie oznacza to jednak, \u017ce wordnety nie s\u0105 interesuj\u0105ce z ontologicznego punktu widzenia, wr\u0119cz przeciwnie. Nie s\u0105 \u017ale skonstruowanymi ontologiami, ale zasobami leksykalnymi, kt\u00f3re mog\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 struktury ontologii z systemem znacze\u0144 leksykalnych j\u0119zyka naturalnego.<\/p>\n<p>W ramach wyst\u0105pienia zostanie zaprezentowana budowa S\u0142owosieci 3.0 emo oparta na zasadzie minimalnych za\u0142o\u017ce\u0144. Podstawowe jednostki budulcowe S\u0142owosieci to jednostki leksykalne oraz relacje leksykalno-semantyczne. Podstawowym narz\u0119dziem opisu znaczenia jest struktura grafu powi\u0105za\u0144 relacyjnych. Typowe dla wordnet\u00f3w zbiory prawie synonim\u00f3w, zwane synsetami s\u0105 wyznaczane w S\u0142owosieci jako klasa ekwiwalencji wzgl\u0119dem wybranych relacji oraz wybranych w\u0142asno\u015bci. Zarysowany w ten spos\u00f3b model zostanie om\u00f3wiony szczeg\u00f3\u0142owo wraz z jego wykorzystaniem w ramach procedury budowy wordnetu w oparciu o korpusy tekst\u00f3w. Przeanalizujemy r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy modelem S\u0142owosieci i Princeton WordNet. Dokonamy r\u00f3wnie\u017c por\u00f3wnania wordnetu i ontologii, w terminach w\u0142asno\u015bci strukturalnych, przedmiotu opisu oraz zastosowa\u0144. Om\u00f3wione zostanie rzutowanie S\u0142owosieci na ontologi\u0119 SUMO i idea wykorzystania wordnetu jako cz\u0119\u015bci interfejsu pomi\u0119dzy ontologi\u0105 a systemem leksykalnych.<\/p>\n<p>Zaprezentowana zostanie r\u00f3wnie\u017c najnowsza wersja S\u0142owosieci 3.0 emo, kt\u00f3ra opisuje blisko 260 000 znacze\u0144 leksykalnych dla 178 000 polskich wyraz\u00f3w za pomoc\u0105 ponad 600 000 powi\u0105za\u0144 relacyjnych. S\u0142owosie\u0107 jest r\u00f3wnie\u017c zrzutowana na enWordNet 1.0 &#8211; rozszerzony Princeton WordNet i jest najwi\u0119kszym wordnetem na \u015bwiecie.<\/p>\n<p><strong>Marek Piwowarczyk<\/strong> &#8211; <em>Istnienie i esse<\/em><\/p>\n<p>W wyst\u0105pieniu odr\u00f3\u017cniam istnienie poj\u0119te jako fakt istnienia czego\u015b oraz esse. Jest to odr\u00f3\u017cnienie analogiczne do odr\u00f3\u017cnienia w\u0142asno\u015bciowego stanu rzeczy i w\u0142asno\u015bci. Esse nie jest oczywi\u015bcie rozumiane jako w\u0142asno\u015b\u0107, ale jako najbardziej podstawowe principium bytowe, kt\u00f3re czyni pewn\u0105 tre\u015b\u0107 istniej\u0105c\u0105. Argumentuj\u0119 za instrumentalistyczn\u0105 koncepcj\u0105 stan\u00f3w rzeczy (fakt\u00f3w), zgodnie z kt\u00f3r\u0105 stany rzeczy nie stanowi\u0105 osobnej kategorii przedmiotowej. W zwi\u0105zku z tym r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy desygnatami wyra\u017ce\u0144 typu \u201eJan istniej\u0105cy\u201d, \u201eTo, \u017ce Jan istnieje\u201d, \u201eIstnienie Jana\u201d (to ostatnie nie jest synonimem \u201eesse Jana\u201d) nale\u017cy uzna\u0107 za r\u00f3\u017cnic\u0119 konceptualn\u0105. Staram si\u0119 pokaza\u0107, \u017ce pytanie o to\u017csamo\u015b\u0107 istoty i istnienia jakiego\u015b przedmiotu ma sens tylko wtedy, gdy istnienie rozumie si\u0119 jako esse a nie jako fakt istnienia. Pytanie takie jest zasadne i w wyst\u0105pieniu przyjmuj\u0119 bez argumentacji (z powodu braku czasu) tez\u0119, \u017ce w bytach przygodnych istota i esse nie s\u0105 to\u017csame. Sprzeciwiam si\u0119 jednak pewnym mistyfikacjom esse obecnym w pismach tomist\u00f3w. Uwa\u017cam, \u017ce mo\u017cemy mie\u0107 jedynie funkcyjne poj\u0119cie esse i nieuprawnione s\u0105 tezy, \u017ce esse jest jak\u0105\u015b \u201eczyst\u0105, prost\u0105 energi\u0105 egzystencjaln\u0105\u201d itp. Argumentuj\u0119, \u017ce w bytach przygodnych esse jest transcendentaln\u0105 relacj\u0105 do Absolutu. Wykorzystuj\u0119 dwa argumenty: wersj\u0119 argumentu z przedeterminowania oraz argument z zagro\u017cenia regresem.<\/p>\n<p><strong>Marek Piwowarczyk<\/strong> &#8211; <em>Dwie odmiany prezentyzmu gradacyjnego<\/em><\/p>\n<p>Wyst\u0105pienie po\u015bwi\u0119cone jest dwom wersjom prezentyzmu gradacyjnego. Jest to stanowisko w sporze o realno\u015b\u0107 modi czasowych, g\u0142osz\u0105ce, \u017ce istnieje zar\u00f3wno przesz\u0142o\u015b\u0107, tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107 ale tera\u017aniejszo\u015b\u0107 ma wyr\u00f3\u017cniony status ontyczny &#8211; istnieje niejako \u201emocniej\u201d i jest racj\u0105 realno\u015bci przesz\u0142o\u015bci i przysz\u0142o\u015bci. Najbogatsz\u0105 wersj\u0119 prezentyzmu gradacyjnego przedstawi\u0142 Roman Ingarden i t\u0119 wersj\u0119 najpierw przedstawiam skupiaj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na sposobie rozumienia poj\u0119cia \u201eintensywno\u015bci\u201d istnienia. Prezentyzm gradacyjny zaproponowany przez Quentina Smitha jest o wiele mniej rozwini\u0119ty, ale zawiera bardzo wa\u017cn\u0105 tez\u0119, kt\u00f3ra moim zdaniem jest nieunikniona dla tego typu stanowiska, a jednocze\u015bnie mo\u017ce stanowi\u0107 dobr\u0105 podstaw\u0119 do jego odrzucenia. Teza ta g\u0142osi, \u017ce przedmioty przesz\u0142e (i przysz\u0142e) nie mog\u0105 mie\u0107 w\u0142asno\u015bci monadycznych a tyko relacyjne. Wychodz\u0105c od niej argumentuj\u0119 przeciwko prezentyzmowi gradacyjnemu.<\/p>\n<p><strong>Witold P\u0142otka<\/strong> &#8211; <em>Wyobra\u017ania, akty wyobra\u017ani i wyobra\u017cone przedmioty:<br \/>\nNa rozdro\u017cu fenomenologii i ontologii<\/em><\/p>\n<p>W <em>The Objects of Thought<\/em> (2013) Tim Crane podejmuje pr\u00f3b\u0119 rozwi\u0105zania problemu mo\u017cliwo\u015bci my\u015blenia o przedmiotach nieistniej\u0105cych. Problem ten dotyczy okre\u015blenia przedmiot\u00f3w intencjonalnych oraz struktur odniesienia intencjonalnego, jego tre\u015bci i sposob\u00f3w uj\u0119cia. Jednym z centralnych pyta\u0144 w tym zakresie jest problem identyczno\u015bci przedmiot\u00f3w nieistniej\u0105cych. W jaki spos\u00f3b mo\u017cna okre\u015bli\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 lub identyczno\u015b\u0107 dw\u00f3ch przedmiot\u00f3w nieistniej\u0105cych? Dajmy na to, w jaki spos\u00f3b mo\u017cna wiedzie\u0107, \u017ce Hermes jest tym samym bogiem, co Merkury? (Crane 2013, 162\u2013164). Chocia\u017c Crane analizuje struktury my\u015bli, przyk\u0142ady, kt\u00f3re przywo\u0142uje dotycz\u0105 raczej wyobra\u017ani.<br \/>\nW referacie podejmuj\u0119 pytanie o charakter i struktury wyobra\u017ani, przez co przyjmuj\u0119 podw\u00f3jn\u0105 perspektyw\u0119 badawcz\u0105: fenomenologiczn\u0105 (charakter prezentacji przedmiotu w akcie wyobra\u017ani) oraz ontologiczn\u0105 (struktura i elementy wyobra\u017ani). Jak mo\u017cna opisa\u0107 fenomen wyobra\u017ani? Czy, je\u017celi w og\u00f3le, wyobra\u017ania posiada sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 charakterystyk\u0119 fenomenaln\u0105? Czy mo\u017cna wyobra\u017ani\u0119 pojmowa\u0107 na wz\u00f3r percepcji? Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 metod\u0105 fenomenologiczn\u0105, akty wyobra\u017ani oraz spos\u00f3b prezentacji przedmiot\u00f3w wyobra\u017conych mo\u017cna opisa\u0107 w kategoriach obecno\u015bci i czasowo\u015bci. Przedmiot wyobra\u017cony jako przedmiot intencjonalny konstytuuje si\u0119 mianowicie jako <em>nieobecny <\/em> i <em>ponownie<\/em> uobecniony. Przy takim podej\u015bciu stan \u03a81: \u201eWyobra\u017cenie pos\u0142a\u0144ca bog\u00f3w jako boga greckiego\u201d nie jest to\u017csamy ze stanem \u03a82: \u201eWyobra\u017cenie pos\u0142a\u0144ca bog\u00f3w jako boga rzymskiego\u201d, poniewa\u017c nie mo\u017cna ich prze\u017cywa\u0107 w ten sam <em>spos\u00f3b<\/em>, ale to\u017csamo\u015bci przedmiot\u00f3w mo\u017cna upatrywa\u0107 w <em>podobie\u0144stwie <\/em>reprezentacji. Wydaje si\u0119, \u017ce podobny opis jest jednak niewystarczaj\u0105cy dla zrozumienia statusu przedmiot\u00f3w wyobra\u017conych jako przedmiot\u00f3w nieistniej\u0105cych. Jak mo\u017cna zatem uj\u0105\u0107 zawarto\u015b\u0107 idei wyobra\u017ani? Jak\u0105 struktur\u0119 ma akt wyobra\u017ani? Jak mo\u017cna rozumie\u0107 status przedmiotu wyobra\u017conego?<\/p>\n<p><strong>Pawe\u0142 Rojek <\/strong> &#8211; <em>Relacje jednostronnie wewn\u0119trzne. Ontologia relacji \u015bw. Tomasza z Akwinu<\/em><\/p>\n<p>\u015awi\u0119ty Tomasz z Akwinu przyjmowa\u0142 istnienie relacji i odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do nich w analizie wielu zagadnie\u0144 filozoficznych i teologicznych. W szczeg\u00f3lno\u015bci kategoria relacji by\u0142a mu potrzebna do analizy stosunku Boga do \u015bwiata oraz do analizy struktury Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Tomasz pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 jednak archaicznym arystotelesowskim poj\u0119ciem relacji, uznaj\u0105cym je za rodzaj przypad\u0142o\u015bci tkwi\u0105cej w przedmiocie, cho\u0107 maj\u0105cej odniesienie do czego\u015b innego. Takie rozumienie relacji znacz\u0105co r\u00f3\u017cni si\u0119 od powszechnie dzi\u015b przyjmowanego poj\u0119cia relacji spopularyzowanego przez Bertranda Russella, co prowadzi do wielu k\u0142opot\u00f3w interpretacyjnych.<br \/>\nW swoim wyst\u0105pieniu chcia\u0142bym spr\u00f3bowa\u0107 prze\u0142o\u017cy\u0107 pewne dawne scholastyczne rozr\u00f3\u017cnienia \u015bw. Tomasza na j\u0119zyk wsp\u00f3\u0142czesny metafizyki analitycznej. Chcia\u0142bym zaproponowa\u0107 interpretacj\u0119 rozr\u00f3\u017cnienia relacji my\u015blnych i realnych (ST I, 13, 7) w terminach relacji wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych, rozumianych zar\u00f3wno w tradycji Russella, jak i Moore\u2019a. S\u0105dz\u0119, \u017ce relacje my\u015blne mo\u017cna rozumie\u0107 jako relacje wewn\u0119trzne w sensie Russella, czyli ugruntowane na naturze cz\u0142on\u00f3w, natomiast relacje realne jako zewn\u0119trzne w sensie Russella, czyli nieugruntowane. Relacje my\u015blne i realne mog\u0105 by\u0107 jednak zewn\u0119trzne lub wewn\u0119trzne w sensie Moore\u2019a, czyli mog\u0105 by\u0107 konieczne dla istnienia cz\u0142on\u00f3w lub nie. Dodatkowo, relacje mog\u0105 by\u0107 wewn\u0119trzne lub zewn\u0119trzne (w obu sensach) jedno- lub dwustronnie.<br \/>\nSpr\u00f3buj\u0119 dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 analizowanej przez Akwinat\u0119 relacji stwarzania, zachodz\u0105cej mi\u0119dzy Bogiem a \u015bwiatem. Tomasz uwa\u017ca\u0142, \u017ce jest to relacja my\u015blna dla Boga a realna dla \u015bwiata. Mog\u0142oby to oznacza\u0107, jak s\u0105dz\u0119, \u017ce jest ona dla Boga jednostronnie wewn\u0119trzna w sensie Russella, czyli ufundowana, a dla \u015bwiata jednostronnie nieufundowana, czyli zewn\u0119trzna w sensie Russella. Co wi\u0119cej, dla Boga jest to relacja niekonieczna, a dla \u015bwiata \u2013 konieczna. Jest to wi\u0119c relacja jednostronnie zewn\u0119trzna i jednostronnie wewn\u0119trzna w sensie Moore\u2019a. Jak wida\u0107, analityczne rozr\u00f3\u017cnienia mog\u0105 bardziej precyzyjnie uchwyci\u0107 natur\u0119 tej relacji ni\u017c narz\u0119dzia scholastyczne.<br \/>\nOtwart\u0105 kwesti\u0105 pozostaje to, jak mo\u017cna przedstawion\u0105 analiz\u0119 zastosowa\u0107 do sformu\u0142owanej przez \u015bw. Tomasza relacyjnej teorii Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej.<\/p>\n<p><strong>Marek Rosiak<\/strong> &#8211; <em>Czyste Ja a \u015bwiat realny. Ontologiczny przyczynek do fenomenologii transcendentalnej<\/em><\/p>\n<p>W zako\u0144czeniu <em>Idei I<\/em> Husserl stwierdza zachodzenie \u201e\u015bcis\u0142ego zwi\u0105zku konstytutywnych fenomenologii z apriorycznymi ontologiami\u201d. Rozwija t\u0119 my\u015bl nast\u0119puj\u0105co: \u201eHierarchia formalnych i materialnych teorii istot wyznacza w pewien spos\u00f3b z g\u00f3ry hierarchi\u0119 konstytutywnych fenomenologii, okre\u015bla stopnie ich og\u00f3lno\u015bci i dostarcza im wytycznych w postaci ontologicznych i materialno-eidetycznych poj\u0119\u0107 podstawowych i podstawowych twierdze\u0144.\u201d Zarazem podkre\u015bla jednak i\u017c \u201ew tych zwi\u0105zkach pomi\u0119dzy konstytutywnymi fenomenologiami a odpowiednimi ontologiami formalnymi i materialnymi nie ma nic z uzasadniania pierwszych przez drugie. Fenomenolog nie wydaje s\u0105d\u00f3w ontologicznych, gdy rozpoznaje pewne poj\u0119cie ontologiczne albo twierdzenie jako wska\u017anik konstytutywnych zwi\u0105zk\u00f3w istotno\u015bciowych, gdy widzi w nim wytyczn\u0105 dla intuitywnego wykazywania, kt\u00f3re w sobie samym ma swe uprawnienie i wa\u017cno\u015b\u0107.\u201d [s. 508n.]\nZgadzaj\u0105c si\u0119 co do zasady z powy\u017cszymi stwierdzeniami nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce fenomenologia konstytutywna zawiera pewne szczeg\u00f3lne \u201es\u0105dy ontologiczne\u201d, a mianowicie takie, kt\u00f3re dotycz\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w i stosunk\u00f3w mi\u0119dzy podmiotem konstytucji, operacj\u0105 konstytuowania i jej wytworem \u2013 ukonstytuowanym noematem. Co prawda kwestie, kt\u00f3rych one dotycz\u0105, nie nale\u017c\u0105 do ontologii w technicznym, zaprojektowanym przez Husserla, sensie. Mo\u017cna by\u0142oby w zwi\u0105zku z tym \u00f3w zesp\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 okre\u015bli\u0107 jakim\u015b innym mianem, u\u017cywaj\u0105c chocia\u017cby terminu \u201eprotoontologia\u201d. Terminologia nie jest tu istotna i nie ma potrzeby po\u015bwi\u0119ca\u0107 jej wi\u0119cej uwagi, ni\u017c to konieczne dla unikni\u0119cia nieporozumie\u0144.<br \/>\nCelem moim jest dokonanie analizy stosunk\u00f3w zachodz\u0105cych mi\u0119dzy pierwotnym podmiotem operacji konstytucji (czystym Ja), a wchodz\u0105cym w sk\u0142ad rzeczywisto\u015bci szczeg\u00f3lnym przedmiotem, jakim jest \u201eznaturalizowany\u201d podmiot \u015bwiadomo\u015bci. Stosuj\u0105c znan\u0105 w ontologii ju\u017c od czas\u00f3w Plato\u0144skiego \u201eSofisty\u201d, a w nowszych czasach stosowan\u0105 w godny uwagi spos\u00f3b do analiz egzystencjalnoontologicznych przez Romana Ingardena, metod\u0119 kombinatoryczn\u0105, mo\u017cna tu rozwa\u017cy\u0107 nast\u0119puj\u0105ce ewentualno\u015bci:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/rosiak.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"1472\" data-permalink=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/?attachment_id=1472\" data-orig-file=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/rosiak-e1459627335522.png\" data-orig-size=\"499,70\" data-comments-opened=\"0\" data-image-title=\"rosiak\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/rosiak-1024x144.png\" class=\"aligncenter wp-image-1472 size-full\" src=\"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/rosiak-e1459627335522.png\" alt=\"rosiak\" width=\"499\" height=\"70\" \/><\/a><\/p>\n<p>Czyste Ja i ja znaturalizowane s\u0105 zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne (1.) lub r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jedynie pod pewnym wzgl\u0119dem (2.) albo te\u017c jedno zawiera si\u0119 w drugim (3, 4.), czy te\u017c mo\u017ce wcale si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 (5). By\u0107 mo\u017ce te\u017c, \u017ce stosunek mi\u0119dzy wymienionymi nie ma wcale charakteru mereologicznego.<br \/>\nNa problemy z ustaleniem stosunku, o kt\u00f3rym tu mowa, zwraca\u0142 uwag\u0119 w swoich uwagach do <em>Medytacji kartezja\u0144skich<\/em> Husserla Roman Ingarden. Podkre\u015bla\u0142 on, i\u017c \u201eistnieje ogromna trudno\u015b\u0107, na kt\u00f3r\u0105, o ile wiem, nikt jeszcze nie wskazywa\u0142: w jaki spos\u00f3b mo\u017ce istnie\u0107 Ja, kt\u00f3re jest jednocze\u015bnie Ja konstytuuj\u0105cym, czystym i Ja konstytuowanym, realnym, je\u015bli przypisywane im w\u0142asno\u015bci wykluczaj\u0105 si\u0119 wzajemnie i nie mog\u0105 tym samym istnie\u0107 w jedno\u015bci jednego przedmiotu? [Husserl 1982, 254]\n<p><strong>Marek Rosiak<\/strong> &#8211; <em>Problem transcendentalnego solipsyzmu w V Medytacji kartezja\u0144skiej Husserla<\/em><\/p>\n<p>W Medytacjach kartezja\u0144skich Husserl podejmuje rozwa\u017cania dotycz\u0105ce przypuszczalnych solipsystycznych konsekwencji swego transcendentalnego idealizmu w perspektywie pretensji tego ostatniego do ugruntowania obiektywno\u015bci poznania. Poznanie obiektywne musi by\u0107 intersubiektywnie sprawdzalne, co na gruncie solipsyzmu nie wchodzi w rachub\u0119. Je\u015bli wi\u0119c transcendentalna fenomenologia by\u0142aby solipsyzmem, to na jej gruncie poznanie obiektywne nie by\u0142oby mo\u017cliwe. Wykluczanie si\u0119 solipsyzmu i mo\u017cliwo\u015bci obiektywnego poznania nie oznacza oczywi\u015bcie, \u017ce odparcie solipsyzmu ju\u017c wspomnian\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 gwarantuje. Nie zajmuj\u0105c si\u0119 kwesti\u0105 zwi\u0105zku zagadnienia obiektywno\u015bci poznania z problemem solipsyzmu w stopniu wi\u0119kszym, ni\u017c to niezb\u0119dne, skupiam si\u0119 przede wszystkim na Husserlowskiej obronie przed wspomnianym zarzutem. Jego argumentacja w tej kwestii jest bardzo rozbudowana, miejscami do\u015b\u0107 karko\u0142omna, nie robi jednak zbyt przekonuj\u0105cego wra\u017cenia. Podejmuj\u0119 pr\u00f3b\u0119 znalezienia jej newralgicznych punkt\u00f3w, a nast\u0119pnie ich bli\u017cszego zbadania. W konkluzji dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce Husserlowi w \u017cadnym wypadku nie powiod\u0142a si\u0119 pr\u00f3ba odparcia zarzutu solipsyzmu. Co wi\u0119cej \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce solipsyzm transcendentalny jest immanentn\u0105 sk\u0142adow\u0105 jego transcendentalnego idealizmu.<\/p>\n<p><strong>Bart\u0142omiej Skowron <\/strong> &#8211; <em>Topologiczna ontologia: Co? Kto? Dlaczego? I po co?\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Celem referatu jest przedstawienie podstawowych informacji nt. topologicznej ontologii. W szczeg\u00f3lno\u015bci przedstawienie: (1) podejmowanej problematyki przez topologiczn\u0105 ontologi\u0119; (2) filozof\u00f3w (nie tylko wsp\u00f3\u0142czesnych) zajmuj\u0105cych si\u0119 topologiczn\u0105 ontologi\u0105; (3) powod\u00f3w dla kt\u00f3rych wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 taki tw\u00f3r, jakim jest topologiczna ontologia oraz (4) metody i cel\u00f3w bada\u0144 topologicznej ontologii wraz z filozoficznymi osi\u0105gni\u0119ciami tej\u017ce ontologii.<\/p>\n<p><strong>Andrzej So\u0142tys<\/strong> &#8211; <em>Analogia jako zasada metafizyki realistycznej<\/em><\/p>\n<p>Postulatem metafizyki realistycznej jest badanie tego, co faktycznie istnieje oraz tego, w jaki spos\u00f3b istnieje. Elementem metody metafizycznego poznania jest redukcyjny typ wyja\u015bniania. Polega on na poszukiwaniu dla badanych realnie istniej\u0105cych fakt\u00f3w, takiego realnego, jedynego i koniecznego czynnika, kt\u00f3rego negacja jest zarazem negacj\u0105 danej do wyja\u015bnienia rzeczywisto\u015bci, b\u0105d\u017a negacj\u0105 istnienia wyja\u015bnianego jej aspektu. W metafizycznym poznaniu odkrywamy w ten spos\u00f3b zasady bytu. Przez zasad\u0119 b\u0119dziemy rozumieli racj\u0119-przyczyn\u0119 istnienia bytu, b\u0105d\u017a istnienia jakiego\u015b aspektu bytowego. W wyst\u0105pieniu wska\u017cemy na analogi\u0119 jako racj\u0119 spluralizowanego a jednocze\u015bnie zunifikowanego sposobu istnienia realnych byt\u00f3w. Faktyczna wielo\u015b\u0107 byt\u00f3w nie jest izolacjonizmem. Byty istniej\u0105 jako z\u0142o\u017cone z wielu subontycznych element\u00f3w, kt\u00f3re wzajemnie si\u0119 uzasadniaj\u0105. Elementy z\u0142o\u017ceniowe w bycie s\u0105 powi\u0105zane koniecznymi relacjami. Jedne z nich maj\u0105 charakter kategorialny, inne transcendentalny. Wszystkie jednak s\u0105 organizowane poprzez zasad\u0119 analogii w jedno\u015b\u0107 bytow\u0105. Zasada analogii organizuje w bytow\u0105 jedno\u015b\u0107 relacyjny spos\u00f3b bytowania na poziomie bytu jednostkowego, byt\u00f3w jednostkowych mi\u0119dzy sob\u0105 oraz wszystkich byt\u00f3w jednostkowych z Bogiem. W stosunku do Boga wszystko, co realnie istnieje pozostaje w koniecznej, transcendentalnej i pochodnej relacji oraz ma z nim analogiczn\u0105 jedno\u015b\u0107 w realnym bytowaniu. Analogia jest wi\u0119c zasad\u0105 organizuj\u0105c\u0105 pluralizm bytowy w rzeczywisto\u015b\u0107. Wyst\u0105pienie jest upomnieniem si\u0119 o realizm we wsp\u00f3\u0142czesnym antyrealistycznym i ontologizuj\u0105cym nastawieniu filozofii wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n<p><strong>Grzegorz Stolarski<\/strong> &#8211; <em>Znaczenie wewn\u0119trznej struktury bytu w metafizyce istoty<\/em><\/p>\n<p>1. Wsp\u00f3\u0142czesne dyskusje ontologiczne na temat tradycyjnego w metafizyce poj\u0119cia istoty rzeczy (bytu) maj\u0105 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w rozwa\u017caniach semantycznych na bazie Russella\/Wittgensteina teorii deskrypcji. Zaproponowane przez Saula Kripke\u2019go i Hilarego Putnama analizy krytyczne doprowadzi\u0142y do \u201erenesansu\u201d problematyki istoty w szeroko poj\u0119tej filozofii analitycznej.<br \/>\n2. Krytyka Russella\/Wittgensteina teorii deskrypcji doprowadzi\u0142a do dyskusji nad charakterem semantycznym termin\u00f3w naturalnorodzajowych (\u2018tygrys\u2019, \u2018woda\u2019), a w konsekwencji \u2013 do pytania o racje ich u\u017cycia. Uznano jest za tzw. \u2018sztywne desygnatory\u2019 (<em>rigid designators<\/em>), czyli terminy, kt\u00f3re we wszystkich \u015bwiatach mo\u017cliwych oznaczaj\u0105 to samo. Powi\u0105za\u0142o to dyskurs nad znaczeniem takich termin\u00f3w z problemem koniecznych charakterystyk przedmiot\u00f3w, determinowanych z u\u017cyciem kategorii \u2018\u015bwiat\u00f3w mo\u017cliwych\u2019, jako swoistego narz\u0119dzia analizy tych konieczno\u015bci. Sposobem ustalania czy termin jest sztywnym desygnatorem jest jego analiza w kontek\u015bcie modalnym. Jednakowo\u017c, aby wiedzie\u0107, jak termin zachowuje si\u0119 w kontekstach modalnych, trzeba ju\u017c uprzednio zna\u0107 pewne modalne prawdy dotycz\u0105ce desygnatu. \u017badna refleksja semantyczna nie powie nam jak termin si\u0119 zachowuje, je\u015bli nie mamy pozasemantycznego kryterium jego poprawnego b\u0105d\u017a niepoprawnego u\u017cycia. Modalno\u015b\u0107 nie jest zatem wystarczaj\u0105cym kryterium dla uznania i rozpoznania istoty w rzeczach, a wymagane jest poznawcze dotarcie (jakkolwiek by\u0107 mo\u017ce niedoskona\u0142e) do realnych istot w \u015bwiecie materialnym. Modalno\u015b\u0107 jest bowiem nast\u0119pstwem a nie warunkiem realnych istot. Badaj\u0105c modalno\u015bci bez odniesienia do ich \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 realnych istot, nie b\u0119dziemy mieli wystarczaj\u0105cych podstaw dla \u017cadnej klasyfikacji, czy to w naukach przyrodniczych, czy w codzienno\u015bci. Je\u015bli dyskurs modalny nie jest literack\u0105 fikcj\u0105, trzeba traktowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bci bytu przygodnego jako nast\u0119pstwo, a nie warunek, projektowany na bazie aktualnych cech jak i dyspozycji. Dyskurs modalny musi zatem zasadza\u0107 si\u0119 na metafizycznej analizie struktury bytu, w kt\u00f3rej uwzgl\u0119dnia si\u0119 potencjaln\u0105 (mo\u017cno\u015bciow\u0105) charakterystyk\u0119 bytu. W tradycyjnej koncepcji bytu uzyskuje si\u0119 j\u0105 przez koncepcj\u0119 aktu i mo\u017cno\u015bci. Ponadto, dyskurs modalny nie mo\u017ce abstrahowa\u0107 od istnienia, rozumianego jako akt bytu. Dla cel\u00f3w poznawczych, mo\u017cna analizowa\u0107 istot\u0119 w separacji od poznawczego uj\u0119cia jej istnienia (jak czyni si\u0119 to w niekt\u00f3rych analizach fenomenologicznych). Jednak\u017ce wydaje si\u0119, \u017ce dyskurs esencjalny, w kt\u00f3rym faktyczne istnienie przedmiotu by\u0142oby traktowane jako modus (stan) pewnej istoty, nara\u017ca\u0142by si\u0119 na zarzut go\u0142os\u0142owno\u015bci.<br \/>\n3. Dyskusja nad semantyczn\u0105 charakterystyk\u0105 termin\u00f3w naturalnorodzajowych uwidoczni\u0142a konieczno\u015b\u0107 odwo\u0142ania si\u0119 do ustale\u0144 ontologicznych. Dla uznania za sensowne zda\u0144 o w\u0142asno\u015bciach istotnych niezb\u0119dne jest odwo\u0142anie si\u0119 do wewn\u0119trznej struktury przedmiotu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w miejsce tradycyjnego substancjalizmu, proponuje si\u0119 teori\u0119 trop\u00f3w, w kt\u00f3rej przedmiot pojmuje si\u0119 jako wi\u0105zk\u0119 cech. Na takiej koncepcji oparte jest powszechne dzi\u015b traktowanie istoty jako zbioru cech\/w\u0142asno\u015bci koniecznych. Esencjalizm, oparty na takiej koncepcji przedmiotu, nara\u017ca si\u0119 jednak na klasyczny ju\u017c zarzut konwencjonalizmu: je\u015bli istota to zbi\u00f3r pewnych cech, to uznanie czy s\u0105 one konieczne czy nie wynika wy\u0142\u0105cznie ze sposobu deskrypcji. Wydaje si\u0119 zatem zasadne, aby dyskurs esencjalny uwzgl\u0119dnia\u0142 metafizyczne odr\u00f3\u017cnienie cech od ich pod\u0142o\u017ca \u2013 substancji. Pozwala to unikn\u0105\u0107 traktowania istoty jako zbioru cech koniecznych: cechy te s\u0105 raczej konsekwencj\u0105 okre\u015blonej istoty.<br \/>\n4. Odrzucenie charakterystyki rzeczywisto\u015bci w kategoriach substancji i przypad\u0142o\u015bci w filozofii nowo\u017cytnej sprawia, \u017ce dla uzasadnienia esencjalnej charakterystyki przedmiotu wsp\u00f3\u0142cze\u015bni esencjali\u015bci odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 ch\u0119tnie do koncepcji \u201eukrytej struktury\u201d. Uto\u017csamiana jest ona najcz\u0119\u015bciej z jak\u0105\u015b fizyczn\u0105 (chemiczn\u0105) budow\u0119 przedmiotu. Jest tak w propozycjach Putnama, a tak\u017ce w \u201enaukowym\u201d esencjalizmie Briana Ellisa. St\u0105d p\u0142ynie sugestia, \u017ce badanie faktycznych istot jest zasadniczo zadaniem nauk (przyrodniczych). Ujawnia si\u0119 w ten spos\u00f3b scjentystyczny i redukcjonistyczny charakter wsp\u00f3\u0142czesnej ontologii esencjalistycznej, widoczny w za\u0142o\u017ceniu, \u017ce struktury odkrywane w fizyce i chemii s\u0105 precyzyjniej okre\u015blalne ni\u017c przedmioty makroskopowe (woda to H2O, z\u0142oto &#8211; element o liczbie atomowej 79, ciep\u0142o \u2013 ruch moleku\u0142, itp.). W naukowym esencjalizmie Briana Ellisa termin \u2018istota\u2019 odnosi si\u0119 do struktur odkrywanych w obszarze fizyki i chemii. W konsekwencji Ellis krytykuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia w obszarze spo\u0142ecznym (ekonomicznym, socjalnym) praw odpowiadaj\u0105cych prawom fizycznym, w konsekwencji odmawiaj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c esencjalno\u015bci rodzajom naturalnym w biologii. W efekcie dochodzi do wniosku, \u017ce tak\u017ce jednostki ludzkie nie nale\u017c\u0105 do \u015bci\u015ble (naukowo) poj\u0119tego jednego rodzaju naturalnego.<br \/>\n5. Realistyczny esencjalizm wskazuje na wewn\u0119trzn\u0105 struktur\u0119 rzeczy, odkrywan\u0105 zasadniczo w poznaniu metafizycznym, cho\u0107 dost\u0119pn\u0105 poznawczo ju\u017c na poziomie poznania potocznego. Centralnym poj\u0119ciem, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy do tego jest poj\u0119cie formy. Nie jest ona \u017cadn\u0105 ukryt\u0105 struktur\u0105 przedmiotu, cho\u0107 mo\u017ce stanowi\u0107 o tej strukturze, je\u015bli przedmiot j\u0105 posiada. Niekt\u00f3re obiekty mikroskopowe, obiekty abstrakcyjne (na przyk\u0142ad zdania, obiekty matematyczne). ale te\u017c substancje proste, nie maj\u0105 \u017cadnej ukrytej struktury, cho\u0107 maj\u0105 istot\u0119. Ich struktura jest transparentna i dlatego poddaje si\u0119 analizie.. Podobnie obiekty zjawiskowe, cho\u0107 posiadaj\u0105 istot\u0119 fenomenaln\u0105, nie maj\u0105 \u017cadnej wewn\u0119trznej struktury. Za jedno\u015b\u0107 tych przedmiot\u00f3w, ujawnion\u0105 w istocie odpowiada metafizycznie rozpoznawalna forma, kt\u00f3ra wyznacza tak\u017ce \u201ewarunki\u201d bycia tak\u0105 a nie inn\u0105 substancj\u0105 (wyznacza te\u017c np. wodzie to, \u017ce b\u0119dzie ona zawsze jedno\u015bci\u0105 tlenu i wodoru w pewnej specyficznej proporcji). Jedno\u015b\u0107 ta jest jeszcze wyra\u017aniej widoczna w organizmach, gdzie jeszcze trudniej ni\u017c w minera\u0142ach dokona\u0107 redukcji cech makroskopowych substancji \u017cywej do jej wewn\u0119trznej struktury chemicznej.<\/p>\n<p><strong>Krzysztof \u015alezi\u0144ski<\/strong> &#8211; <em>Benedykta Bornsteina ontologiczna struktura rzeczywisto\u015bci<\/em><\/p>\n<p>Bornstein opracowa\u0142 filozoficzn\u0105 geometri\u0119 kategorii ontologicznych, podleg\u0142\u0105 rachunkowi algebraicznemu; geometri\u0119 filozoficzn\u0105 nazywan\u0105 tak\u017ce kategorialn\u0105 geometri\u0105 algebraiczno-ontologiczn\u0105 lub kategorialn\u0105 ontologi\u0105 algebraiczno-geometryczn\u0105. Uzyska\u0142 system matematyczny zwi\u0105zk\u00f3w i struktur kategorialno-ontologicznych, a wi\u0119c ontologi\u0119 og\u00f3ln\u0105, czyli metafizyk\u0119 w szerokim tego s\u0142owa znaczeniu. Metafizyka jako nauka \u015bcis\u0142a, teoretyczna i matematyczna dotyczy wszelkiego bytu, bytu w og\u00f3le. Jest to wi\u0119c \u015bcis\u0142a, matematyczna nauka uniwersalna \u2013 <em>mathesis universalis<\/em> \u2013 nauka poszukiwana przez Platona, Kartezjusza, Leibniza i Hoene-Wro\u0144skiego. Specyfikacje tej nauki, jako ontologie regionalne, ods\u0142aniaj\u0105 przed nami jako\u015bciow\u0105 stron\u0119 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n<p><strong>Rafa\u0142 Urbaniak<\/strong> &#8211; <em>Not too abstract abstraction principles for reals<\/em><\/p>\n<p>Neologicism to be successful should provide foundations not only for natural number arithmetic, but also for other mathematical theories, like real number theory (RNT). The search for appropriate abstraction principles is tricky. They should be strong enough to give the desired theory, not strong enough to prove undesired claims and (last but not least) provide basis for a philosophically acceptable story about RNT. I will survey existing attempts of developing neologicist foundations of RNT, evaluate them and try to improve on them.<\/p>\n<p><strong>Wies\u0142aw W\u00f3jcik<\/strong> &#8211; <em>Badanie struktury obiekt\u00f3w matematycznych na podstawie powstawania wybranych poj\u0119\u0107<\/em><\/p>\n<p>Matematycy polscy XX wieku mieli znacz\u0105cy wp\u0142yw na powstanie kilku nowych teorii matematycznych. Najbardziej znany jest ich udzia\u0142 w tworzeniu analizy funkcjonalnej, topologii geometrycznej, teorii mnogo\u015bci, logiki matematycznej czy teorii szereg\u00f3w trygonometrycznych. Spektakularnym przyk\u0142adem jest matematyzowanie ca\u0142kiem nowych obszar\u00f3w w ramach teorii gier, rachunku prawdopodobie\u0144stwa czy teorii prawdy.<br \/>\nTej tw\u00f3rczo\u015bci towarzyszy\u0142o konstruowanie lub odkrywanie nowych obiekt\u00f3w matematycznych oraz badanie podstaw matematyki. W mojej pracy chcia\u0142bym przyjrze\u0107 si\u0119 jak powstawa\u0142y wybrane obiekty matematyczne: kontinuum nierozk\u0142adalne (Z. Janiszewski, B. Knaster, K. Kuratowski, S. Mazurkiewicz), strategia wygrywaj\u0105ca (H. Steinhaus), funkcje niezale\u017cne (H. Steinhaus, M. Kac) \u2013 wzi\u0119te z r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od siebie zasadniczo teorii matematycznych. Poka\u017c\u0119 do jakich zagadnie\u0144 filozoficznych si\u0119 one odnosi\u0142y i jakie problemy pr\u00f3bowa\u0142y rozwi\u0105za\u0107. Analizuj\u0105c matematyzowanie poj\u0119\u0107 kontinuum, strategii oraz zdarze\u0144 niezale\u017cnych, wska\u017c\u0119 r\u00f3wnie\u017c ich wsp\u00f3lne \u017ar\u00f3d\u0142o. Dzi\u0119ki temu uzyskam narz\u0119dzie do badania struktury ontologicznej obiekt\u00f3w matematycznych.<\/p>\n<p><strong>Krzysztof W\u00f3jtowicz<\/strong> &#8211; <em>Wyja\u015bnianie naukowe a problem istnienia w matematyce<\/em><\/p>\n<p> Jednym z podstawowych  problem\u00f3w w filozofii matematyki jest kwestia istnienia obiekt\u00f3w matematycznych. W pewnym uproszczeniu, mo\u017cna wskaza\u0107 dwie metody uzasadniania stanowiska realistycznego: (i) w duchu klasycznego platonizmu, gdzie punktem wyj\u015bcia jest praktyka matematyczna (m\u00f3wi\u0105c bardzo swobodnie: poczucie obcowania z pewnym realnym przedmiotem bada\u0144); (ii) w duchu naturalizmu, gdzie punktem wyj\u015bcia jest praktyka naukowa \u2013 i analiza roli matematyki w tworzeniu teorii naukowych. Pierwszy spos\u00f3b argumentacji mo\u017cna wi\u0105za\u0107 ze stanowiskiem G\u00f6dla. Drugi \u2013 ze stanowiskiem Quine\u2019a i jego klasycznym argumentem  z niezb\u0119dno\u015bci.<br \/>\nTematem referatu b\u0119dzie coraz szerzej dyskutowana w ostatnich latach wersja argumentu z niezb\u0119dno\u015bci, w kt\u00f3rej uwzgl\u0119dnia si\u0119 nie tylko sam fakt wykorzystania narz\u0119dzi matematycznych w naukach empirycznych, ale tak\u017ce eksplanacyjn\u0105 rol\u0119 wynik\u00f3w matematycznych. Rozwa\u017cane w literaturze przyk\u0142ady dotycz\u0105 najcz\u0119\u015bciej fizyki oraz biologii. Podstawowe dla tej strategii argumentacyjnej pytania brzmi\u0105: czy istniej\u0105 <strong>matematyczne <\/strong> wyja\u015bnienia zjawisk empirycznych? Je\u015bli tak \u2013 to jakie znaczenie ma ten fakt dla dyskusji ontologicznej?<br \/>\nW referacie przedstawione zostan\u0105 podstawowe za\u0142o\u017cenia tego sposobu argumentacji oraz pewne wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z nim trudno\u015bci.  <\/p>\n<p><strong>Urszula Wybraniec-Skardowska<\/strong> &#8211; <em>LOGIKA wobec ONTOLOGII J\u0118ZYKA<\/em><\/p>\n<p>Ontologia jako og\u00f3lna teoria bytu czy rzeczywisto\u015bci, przedmiotu (czegokolwiek) dotyczy czego\u015b w og\u00f3le (bytu, przedmiotu, mo\u017cliwo\u015bci) w jego zasadniczym aspekcie (jako czego\u015b bytuj\u0105cego, istniej\u0105cego, zachodz\u0105cego, itp) \u2013 wed\u0142ug <em>Leksykonu filozofii klasycznej<\/em> (1997:409-412). Przez byt rozumiemy tu to wszystko co istnieje, co mo\u017ce istnie\u0107, co jest niesprzeczne w sobie.<br \/>\nZadaniem ontologii jest opis struktury bytu czy rzeczywisto\u015bci. Do takiego opisu s\u0142u\u017cy j\u0119zyk (b\u0119d\u0105cy jednocze\u015bnie narz\u0119dziem budowy teorii bytu).<br \/>\nBadania nad j\u0119zykiem s\u0105 pomocne w takim opisie. Wszak\u017ce, by j\u0119zyk m\u00f3g\u0142 pe\u0142ni\u0107 t\u0119 jedn\u0105 z podstawowych funkcji j\u0119zyka: wiernego opisu rzeczywisto\u015bci i jej struktury, pomi\u0119dzy elementami triady:<\/p>\n<p>J\u0119zyk \u2013 Wiedza \u2013 Rzeczywisto\u015b\u0107<\/p>\n<p>musi zachodzi\u0107 swoista zgodno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 nazywam kr\u00f3tko <em>adekwatno\u015bci\u0105 j\u0119zykow\u0105<\/em>, opisywan\u0105 w jakie\u015b teorii j\u0119zyka.<br \/>\nJ\u0119zyk s\u0142u\u017cy bowiem reprezentacji wiedzy ludzkiej uzyskanej w procesie poznania rzeczywisto\u015bci. Jest jednocze\u015bnie \u015brodkiem opisu poznawanej rzeczywisto\u015bci. Operowanie j\u0119zykiem za pomoc\u0105 logiki i my\u015blenia pozwala przekszta\u0142ci\u0107 i wzbogaca\u0107 wiedz\u0119, by lepiej poznawa\u0107 czy odkrywa\u0107 \u015bwiat. Jest wi\u0119c on r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dziem powi\u0119kszania poznania rzeczywisto\u015bci na bazie posiadanej ju\u017c wiedzy, nie tylko zreszt\u0105 ontologicznej.By j\u0119zyk m\u00f3g\u0142 wype\u0142nia\u0107 sw\u0105 funkcj\u0119 opisow\u0105, powinien on swoj\u0105 struktur\u0105 odwzorowywa\u0107 struktur\u0119 bytu, rzeczywisto\u015bci. Struktura j\u0119zyka jest niew\u0105tpliwie zwi\u0105zana ze struktur\u0105 poznawanego \u015bwiata. Jest ona uwarunkowana budow\u0105 wiedzy uzyskanej w procesie poznania rzeczywisto\u015bci, ujmuj\u0105cej struktur\u0119 tej rzeczywisto\u015bci. Struktur\u0119 t\u0119 opisuje, jak wiemy, ontologia. Wiedza o strukturze rzeczywisto\u015bci pozwala jednolicie m\u00f3wi\u0107 o \u015bwiecie, czyni\u0105c mi\u0119dzyludzkie komunikowanie si\u0119 bardziej skutecznym.<br \/>\nCz\u0119\u015bciom sk\u0142adowym rzeczywisto\u015bci odpowiadaj\u0105 stosowne sk\u0142adniki wiedzy. O jednych i drugich m\u00f3wimy w j\u0119zyku za pomoc\u0105 jego wyra\u017ce\u0144. Maj\u0105 one bowiem swe odpowiedniki w j\u0119zyku, w jego sk\u0142adnikach, w jego wyra\u017ceniach. Cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe rzeczywisto\u015bci nale\u017c\u0105 do stosownych <em>kategorii ontologicznych<\/em>, sk\u0142adniki wiedzy \u2013 do odpowiednich <em>kategorii sk\u0142adnik\u00f3w wiedzy<\/em>, za\u015b sk\u0142adniki j\u0119zyka \u2013 do odpowiednich <em>kategorii sk\u0142adniowych<\/em> oraz <em>kategorii semantycznych<\/em> czyli do okre\u015blonych<em> kategorii wyra\u017ce\u0144 j\u0119zykowych<\/em>. Zgodno\u015b\u0107 tych kategorii jest nieodzownym warunkiem <em>adekwatno\u015bci j\u0119zykowej <\/em> i <em>logicznej sensowno\u015bci j\u0119zyka<\/em>, sensowno\u015bci jego wyra\u017ce\u0144. J\u0119zyk takich wyra\u017ce\u0144 s\u0142u\u017cy do wiernego opisu \u015bwiata i danej dziedziny wiedzy.<br \/>\nAdekwatno\u015b\u0107 j\u0119zykowa jest osi\u0105gana, gdy sk\u0142adnia j\u0119zyka odzwierciedla wiernie jego dwuaspektow\u0105 semantyk\u0119, a wi\u0119c z jednej strony \u2013 istniej\u0105ce fragmenty poznawanej lub odkrywanej rzeczywisto\u015bci (semantyka ekstensjonalna), a z drugiej \u2013 nagromadzon\u0105 wiedz\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 rezultatem ich poznania lub odkrywania (semantyka intensjonalna). J\u0119zyk powinien wi\u0119c by\u0107 odzwierciedleniem okre\u015blonego wycinka rzeczywisto\u015bci i zarazem odzwierciedleniem zgromadzonej i powi\u0119kszanej o nim wiedzy.<br \/>\nJak wida\u0107, j\u0119zyk i jego <em>sk\u0142adnia<\/em> s\u0105 zwi\u0105zane zar\u00f3wno z <em>ontologi\u0105 \u015bwiata<\/em>, a wi\u0119c z wszystkim, co istnieje, jak i z <em>epistemologi\u0105<\/em> zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 poznawaniem \u015bwiata, kt\u00f3rego rezultatem jest nagromadzona wiedza.<br \/>\nSkoro j\u0119zyk ma tak znaczny wp\u0142yw na ontologi\u0119, istotnym staje si\u0119 wypracowanie og\u00f3lnej teorii j\u0119zyka, <em>j\u0119zyka jako szczeg\u00f3lnego bytu ontologicznego<\/em>. Ta teoria zwie si\u0119 ontologi\u0105 j\u0119zyka. Za pomoc\u0105 metaj\u0119zyka opisuje ona struktur\u0119 j\u0119zyka i jego w\u0142asno\u015bci.<br \/>\nTak jak istnieje wiele koncepcji bytu, tak i istnieje wiele koncepcji j\u0119zyka i wiele teorii j\u0119zyka. Interesowa\u0107 nas tu b\u0119dzie koncepcja j\u0119zyka w uj\u0119ciu Ajdukiewicza (1975:24), a teori\u0105 budowan\u0105 zgodnie z t\u0105 koncepcj\u0105 b\u0119dzie logiczna teoria j\u0119zyka (semiotyka logiczna) formalizowana na gruncie klasycznej logiki formalnej i teorii mnogo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tomasz Bigaj &#8211; Jak identyfikowa\u0107 obiekty w \u015bwiatach mo\u017cliwych. O strukturalnym esencjalizmie s\u0142\u00f3w kilka W swoim wyst\u0105pieniu rozwa\u017cam jeden z podstawowych problem\u00f3w metafizyki modalno\u015bci, jakim jest problem kontekst\u00f3w modalnych de re i zwi\u0105zan\u0105 z tym kwesti\u0119 identyfikowalno\u015bci przedmiot\u00f3w aktualnych w mo\u017cliwych sytuacjach (\u015bwiatach mo\u017cliwych). Opowiadam si\u0119 za wersj\u0105 Lewisa teorii odpowiednik\u00f3w (counterparts), kt\u00f3ra nakazuje pos\u0142ugiwanie&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":505,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_hide_featured_image":false,"_jetpack_featured_image_duplicate_dismissed":0,"footnotes":""},"class_list":["post-1231","page","type-page","status-publish","hentry","page-entry","loop-entry clr"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/P5YCl6-jR","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1231","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1231"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1534,"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1231\/revisions\/1534"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/icfo.ans.pw.edu.pl\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}